Sarko is de Verlosser, vindt hijzelf

De oud-president wil in 2017 weer Frans staatshoofd worden, om het land „te verenigen”. Hoe kansrijk is hij?

December 2007. Samen met zijn toenmalige vriendin Carla Bruni, later zijn echtgenote, bij de piramides van Gizeh. Foto AFP

„Ik heb geen keus”, zei Nicolas Sarkozy gisteren in een eerste tv-interview sinds zijn langverwachte terugkeer in de Franse politiek. Hij schetste een gitzwart beeld van een in crisis verkerend Frankrijk dat Europa „naar het failliet” kan brengen en ziet het als zijn taak de Fransen te „verenigen”. Maar de kandidatuur van de oud-president voor het voorzitterschap van de conservatieve UMP als opstapje naar de verkiezingen in 2017 is niet zonder gevaren. Vijf hindernissen bij de terugkeer van ‘Super Sarko’ naar het centrum van de macht.

1 Zijn eigen (ruziënde) partij

Sarkozy hoopte volgens vertrouwelingen terug te komen als ‘homme providentiel’, zoals de Fransen zeggen: een verlosser die boven het politieke gekonkel van alledag, gelijk Generaal De Gaulle in 1958, het land bij de hand neemt. Maar nu keert hij terug als kandidaat voor het voorzitterschap van de diep verdeelde en in financiële nood verkerende UMP. De partij moet op de schop, vindt Sarkozy, om de Fransen „te verenigen”. Zelfs de naam moet veranderen om de breuk met het verleden te symboliseren, zei hij gisteren.

Maar na een explosieve leiderschapsrace in 2012 maken de verschillende politiek kampen nog altijd openlijk ruzie en dat kan ook Sarkozy schaden. De verkiezingen om het partijleiderschap op 29 november kan hij winnen, maar de volgende ronde wordt lastiger: ook Alain Juppé (premier van Chirac) en François Fillon (Sarkozy’s eigen oud-premier) willen in 2017 president worden. Dat leidt opnieuw tot een ‘guerre des chefs’.

2 Zijn (omstreden) politieke erfenis

Met grote beloftes werd Nicolas Sarkozy in 2007 president. Hij zou Frankrijk eindelijk hervormen en de staatsuitgaven op orde brengen. Maar dat is niet gelukt: geen president liet de laatste decennia het begrotingstekort, de overheidsuitgaven en daarmee de staatsschuld sneller oplopen dan hij. Door verzet van de vakbonden slaagde hij er bovendien niet in de arbeidswetgeving te liberaliseren en daarmee de concurrentiekracht van de Franse economie te verbeteren. De mondiale crisis speelde hem parten, zei hij gisteren. Maar Sarkozy „ontsnapt niet aan de vraag: ‘Wat wil hij nu en waarom heeft hij dat niet eerder gedaan?’”, sneerde voorzitter Jean-Christophe Cambadélis van president Hollandes Parti Socialiste.

3 De (wantrouwige) Fransen

Want willen zij Sarkozy wel terug? Na vijf jaar ‘bling bling’ en een hyperactieve president die zichzelf in het middelpunt van de politiek plaatste, kozen zij in 2012 met de ogenschijnlijk saaie compromisman Hollande voor de anti-Sarkozy. Dat was geen garantie voor succes: Hollande staat historisch laag in de peilingen. Toch keert liefst 63 procent van de Fransen zich volgens een peiling van bureau CSA voor nieuwszender BFMTV net zo goed tegen een kandidatuur van Sarkozy. Hij mag populair zijn in zijn eigen partij, hij is dat niet bij de gemiddelde Franse kiezer. Gisteren zei Sarkozy dat hij veranderd is en zijn zwakke punten te kennen: „Ik had de neiging alles zelf te willen doen.”

4 Marine Le Pen

„Ik heb [in Frankrijk] nooit zulke boosheid en wanhoop gezien”, zei Sarkozy gisteren over de brede onvrede. Door de opkomst van het populistische Front National (FN) heeft hij „geen andere keus” dan zich te kandideren. Maar Nicolas Sarkozy is „een man van het verleden”, zegt FN-voorvrouw Marine Le Pen. Zij gebruikt zijn terugkeer als het ultieme argument dat de Franse politiek in cirkeltjes draait en aan vernieuwing toe is.

Sarkozy, die in 2007 veel FN-kiezers aan zich wist te binden, rekent erop dat hij (anders dan François Hollande) een tweede verkiezingsronde van Le Pen zou kunnen winnen als linkse kiezers hem steunen om een extremistische president van Frankrijk te voorkomen. Maar sinds hij in 2012 steeds verder opschoof naar rechts om het FN af te vangen, hebben veel linkse kiezers zó’n aversie tegen Sarkozy dat dit scenario niet gegarandeerd is.

5 De (vele) affaires

Sarkozy is sinds zijn verkiezingsverlies in 2012 (en ook al daarvoor) in een onontwarbare kluwen justitiële affaires verzeild geraakt. De meeste houden verband met illegale campagnefinanciering, in de jaren negentig voor Édouard Balladur, en later voor zijn eigen campagnes in 2007 en 2012. Begin juli werd Sarkozy nog een dag vastgehouden voor verhoor in een corruptiezaak. Maar volgens hem zijn alle verdenkingen politiek gemotiveerd. „Denkt u dat als me echt iets aan te rekenen zou zijn, dat ik dan zou terugkeren in de politiek?” Tegenstanders hebben een andere uitleg: als president is Sarkozy weer onschendbaar en hebben de aanklagers het nakijken.