Rusland wil internet beschermen tegen ‘serieus crimineel protest’

Bij rampen, oorlog en protest wil president Poetin het Russische internet loskoppelen van de rest van de planeet.

Het internet is in Rusland nog altijd een vrijplaats voor afwijkende meningen en kritiek, maar de vraag is hoe lang nog. Vandaag vergaderde de Nationale Veiligheidsraad onder leiding van president Vladimir Poetin. Bovenaan de agenda, zo berichtte de Russische krant Vedomosti deze week, stond de ‘soevereiniteit’ van het Russische deel van het world wide web.

Bij calamiteiten wil het Kremlin het Russische internet kunnen loskoppelen van de rest van het planeet. Bij „oorlogshandelingen” bijvoorbeeld. Maar ook bij „serieuze criminele protesten binnen het land”. Vooral die laatste formulering doet vermoeden dat het Kremlin niet zozeer bezig is met een aanval van buiten, maar vooral met dreiging van binnenuit.

Gisteren demonstreerden zo’n twintigduizend Moskovieten tegen de oorlog in Oekraïne. De grote opkomst riep herinneringen op aan de massale demonstraties van 2011.

Sociale media en internet, zo weten autoritaire regimes, spelen een cruciale rol bij het organiseren van protest. Toen de Arabische lente oversloeg naar Egypte, zette het Moebarak-regime het internet op zwart. Het internetverkeer van Chinese burgers wordt al jaren gefilterd. Nu trekt ook Moskou de teugels aan. Volgens Vedomosti zouden Poetin en zijn ministers vandaag ook spreken over de controle over de uitgifte van domeinnamen en IP-adressen. Nu nog gebeurt dat door een onafhankelijke maatschappelijke organisatie – net zoals in Westerse landen. Het Kremlin wil de autoriteit echter overhevelen naar de Russische overheid. Volgens een bron van Vedomosti wil het Kremlin het Russische internet onafhankelijk maken van de internationale organisatie ICANN, die gevestigd is in de VS. „Het doel van de regering is niet om Runet [het Russische internet] te isoleren van de buitenwereld, maar om het te verdedigen als de VS bijvoorbeeld besluiten om Rusland af te sluiten van het IP-systeem.”

Dat zal ongetwijfeld waar zijn. Maar de maatregel geeft het Kremlin ook de controle over wie er een IP-adres krijgt en wie niet. In april nam het Russische parlement al een wet aan, die providers verplicht de gebruiksgegevens van alle Russische burgers in Rusland op te slaan, en af te staan aan de overheid. In dezelfde wet werd ook bepaald dat bloggers met meer dan 3.000 lezers zich moeten registreren als ‘massamedium’ – waardoor ze onder overheidstoezicht vallen.

De nieuwste maatregelen moeten volgend jaar al van kracht zijn. Maar dat is praktisch onmogelijk, zo vertelde ‘internet-ombudsman’ Dmitri Marinitsjev aan Vedomosti. Anders dan in China is het ‘Runet’ open van structuur. Veel Russische providers kiezen er voor om hun internetverkeer via West-Europa te leiden, waar de verbindingen beter zijn. Veel Russische websites worden gehost door buitenlandse providers, of draaien op servers in het buitenland. Marinitsjev: „Het veranderen van Runet in een autonoom netwerk is een zeer groot probleem”.