Onder chimpansees is een moord heel gewoon

Chimpansees doden regelmatig soortgenoten. Vooral mannetjes moorden. Baby’s zijn vaak slachtoffer.

Chimpansees op oorlogspad. Chimpansees moorden meestal in groepen. Shot uit documentaire ‘Chimpanzee’. Foto Disney

Dat chimpansees soms soortgenoten vermoorden, is een natuurlijk fenomeen. Dat stelde een grote groep primatologen donderdag vast in Nature. Ze ontkrachten de theorie dat chimpansees van nature vredelievende dieren zijn, die alleen moorden als mensen de populaties hebben verstoord.

Het artikel is een analyse van zoveel mogelijk observaties van moorden bij chimpansees (152) en één bij bonobo’s, sinds 1960. Het gaat om moorden binnen en buiten de groep, van volwassen dieren en jongen.

Michael Wilson van de University of Minnesota coördineerde het onderzoek, maar een van de medewerkers is de bekende Harvard-primatoloog Richard Wrangham – die al in zijn boek Demonic Males (1997) betoogde dat chimpansees van nature tot geweld geneigd zijn.

In de meeste chimpanseegroepen die in Afrika bestudeerd worden, komt moord voor. De mate waarin er door chimps gemoord wordt, verschilt echter sterk. Er zijn groepen waar elk jaar een slachtoffer valt of zelfs vaker, en groepen waar dat slechts eens per tien jaar of helemaal nooit waargenomen is.

Dat leidde de afgelopen decennia tot een fel debat over moraliteit (ook de menselijke), waarbij vooral antropologen en sociologen bestreden dat chimpansees ten diepste gewelddadig zouden zijn. „Geen enkele primatoloog heeft zich tot hun ideeën aangetrokken gevoeld”, mailt Wrangham desgevraagd, „maar onze critici zijn er fundamenteel van overtuigd dat menselijk geweld onnatuurlijk is.”

Wilson becijferde welke omstandigheden samenhangen met de moord. Zijn belangrijkste conclusie is dat er geen verband is met verstoring door mensen. Aanhangers van de verstoringstheorie hadden er bijvoorbeeld op gewezen dat bij Jane Goodall in Gombe (Tanzania) chimpansees op vaste plaatsen bijgevoerd werden, wat de sociale verhoudingen aangetast zou hebben. Andere verstoringen zijn onder meer jacht op chimpansees, aantasting van het leefgebied en direct contact met mensen.

Maar Wilson bestrijdt dat die verstoringen tot moord leiden. Veruit de meeste moorden komen bijvoorbeeld voor in de grote chimpanseegroep in Ngogo (Oeganda), die niet opvallend sterk verstoord werd. Waarom het verschil in het aantal moorden tussen chimpanseegroepen zo groot is, is niet duidelijk. Een groot aantal mannetjes in een groep vergroot de kans op moorden, net als de bevolkingsdichtheid – maar die verbanden zijn niet sterk. Wrangham: „Om het preciezer te bepalen, moeten we nog tientallen jaren gegevens verzamelen.”

Wel is duidelijk dat de chimpansees niet willekeurig moorden. Ze doden liever dieren uit andere groepen dan uit hun eigen groep, en doen dat met name als ze veruit in de meerderheid zijn. Baby’s zijn het vaakst het slachtoffer, gevolgd door mannetjes. „Ik denk dat chimpanseegeweld sterk lijkt op dat van mensen in kleine, anarchistische samenlevingen.”