Is de radicale groep Khorasan net zo gevaarlijk als IS?

Een ongedateerde foto van Ibrahim Hassan al-Asiri, de bommenmaker die zou werken voor Khorasan. Foto EPA / ministerie Binnenlandse Zaken Jemen

Sinds enige dagen zingt de naam van de extremistische groep Khorasan rond. De groep zou mogelijk even gevaarlijk kunnen zijn als de terreurgroep Islamitische Staat (IS). Wie of wat is Khorasan en zijn de alarmerende berichten terecht?

Amerikaanse veiligheidsdiensten waarschuwden afgelopen week plotseling voor een radicaal-islamitische terreurgroep met de Perzische naam Khorasan. Die zou een grotere bedreiging zijn voor het Westen dan IS en bestaan uit veteranen van Al-Qaeda. Er is vooralsnog weinig bekend over Khorasan - maar dit is wat we wel weten.

1. Khorasan lag historisch gezien in Centraal-Azië
De Perzische naam Khorasan betekent ‘land van de rijzende zon’ en verwijst naar een gebied dat historisch gezien in delen van Iran, Turkmenistan, Tadzjikistan, Oezbekistan, Afghanistan en Pakistan lag. Het was tot 2004 overigens ook een provincie in Iran; daarna werd het gebied in drie andere provincies opgedeeld.

De historische regio Khorasan. Schermafbeelding Wikipedia.

2. Khorasan = Al-Qaeda?
Volgens verschillende Amerikaanse media zoals persbureau AP en The New York Times (hier) zou Khorasan bestaan uit voormalige strijders van Al-Qaeda uit Afghanistan en Pakistan. De groep zou vervolgens in Syrië een samenwerking zijn aangegaan met de radicaal-islamitische rebellengroep Jabhat al-Nusra, de Syrische tak van Al-Qaeda; het zou een soort spin-off zijn. Jabhat al-Nusra gijzelde vorige maand nog korte tijd 43 VN-militairen uit Fiji in de Golanhoogte. De leider zou Muhsin al-Fadhli heten: een oud-lid van Al-Qaeda die dicht bij Osama bin Laden stond.

3. Activiteiten: recruitment en bommen maken
De leden van Khorasan zouden zich volgens Amerikaanse regeringsmedewerkers niet bezighouden met de strijd tegen de regering-Assad, maar met het winnen van Europese en Amerikaanse zieltjes, zo schrijft AP. Die zouden dan met hun paspoort geen moeite hebben om naar het Westen te vliegen en daar aanslagen te plegen. Khorasan zou om die reden samenwerken met bommenmakers van ‘Al-Qaeda op het Arabisch schiereiland’ om geavanceerde technieken uit te proberen waarmee explosieven langs de security van vliegvelden kunnen worden gesmokkeld.

CBS meldt op basis van bronnen dat Ibrahim al-Asiri een van de bommenmakers is die zou werken voor de groep. Deze Asiri zou onder andere verantwoordelijk zijn geweest voor de vernuftige ondergoedbom die een passagier droeg op een vlucht naar Detroit. De aanslag mislukte omdat de man zijn ondergoed te lang had gedragen.

Het verbod van de Transport Authority Administration in de VS op het meenemen van laptops en mobieltjes met een lege accu, dat begin juli ingevoerd werd, zou voortgevloeid zijn uit de wetenschap dat Al-Qaeda samenwerkte met Khorasan aan deze moeilijk detecteerbare explosieven.

4. Trackrecord: Fadhli was betrokken bij aanslag in 2002
De Amerikaanse inlichtingendiensten houden de 33-jarige Fadhli (volgens The New York Times) al zeker een jaar of tien in de gaten. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft informatie waaruit zou blijken dat Fadhli een tijd in Iran heeft gewoond, waar hij actief was als lokale leider van Al-Qaeda. Volgens de Iraanse regering stond de groep onder huisarrest. De leden verspreidden zich daarna over verschillende landen. In 2012 loofden de VS nog een beloning uit van 7 miljoen dollar voor informatie over Fadhli. Hij zou de terroristen hebben geholpen die in 2002 een Franse olietanker opbliezen voor de kust van Jemen.

5. Even gevaarlijk of gevaarlijker dan IS…
James Clapper, een medewerker van de CIA, zei vorige week donderdag op een persconferentie van de veiligheidsdienst dat Khorasan mogelijk even gevaarlijk is als IS. Ook de directeur van het nationale centrum voor terrorisme Matt Olsen, maakte een dag eerder een vage verwijzing naar de groep:

“We zien in Syrië voormalige strijders van Al-Qaeda die uit Pakistan komen en die in Syrië profiteren van de omgeving daar.”

Mike Morrel, voormalig plaatsvervangend directeur bij de CIA, zei bij CBS dat door alle focus op IS andere terroristische groepen dreigen te worden vergeten:

IS was eerder onderdeel van Al-Qaeda. Er is dan ook soort competitie tussen de beide organisaties over wie de meest extreme organisatie is, zeggen experts. Een toenemende concurrentiestrijd tussen deze beide groeperingen over wie de meeste angst inboezemt bij het Westen, is hoe dan ook een gevaarlijke ontwikkeling, zegt een terrorisme-expert bij CNN:

6. Of valt het allemaal nog te bezien?
NRC-redacteur Toon Beemsterboer plaatst enige relativerende kanttekeningen bij de vergelijkingen met IS en de aandacht voor Khorasan:

"Khorasan is gewoon onderdeel van Jabhat al-Nusra. De Amerikaanse inlichtingendiensten wisten begin dit jaar ook al van hun bestaan af, alleen de naam van de groep is nu voor het eerst gevallen. Al veel eerder zijn kampen van Jabhat al-Nusra gelokaliseerd, waar mensen worden getraind om terug naar hun land te gaan en aanslagen te plegen. Ook de VS zouden doelwit zijn. Maar tot nu toe heeft de groep er geen blijk van gegeven aspiraties hiertoe te hebben."

Ook journalist en publicist Aron Lund van Syria in Crisis relativeert de betekenis van de groep:

Twitter avatar aron_ld Aron Lund "Khorasan" would be a great name for a terror group, with nearly unlimited potential for ominous mispronounciation. Sadly, it is not. [1/8]

Lund schrijft dat de assumptie van veel media dat dit een nieuwe groep is, die ook maar vergelijkbaar is met IS, helemaal niet klopt:

"Khorasan is inderdaad een groep veteranen van Al-Qaeda uit de regio Afghanistan en Pakistan die hun tent hebben opgezet in Syrië om internationale aanslagen voor te bereiden. Het is logisch dat dit de Amerikaanse veiligheidsdiensten schrik aanjaagt, maar het is geen nieuwe onafhankelijke organisatie."

De omstreden Amerikaanse anti-islam blogger (Jihadwatch) Robert Spencer beweert in Amerikaanse media dat Khorasan verwijst naar het einde der tijden en het moment dat de 'zwarte vlaggen uit Khorasan komen' en de jihadi's de wereld zullen islamiseren. Maar volgens Lund is het allemaal een stuk minder mystiek en verwijst Khorasan gewoon naar het feit dat de groep door 'Khorasan' - dat wil zeggen door Al-Qaeda in Pakistan - naar Syrië is gestuurd.

Tot zover niets nieuws onder de zon, zegt Lund:

"Het is gewoon een groep die binnen Jabhat al-Nusra in Syrië trainingskampen en hulpmiddelen gebruikt om aanslagen voor te bereiden die Al-Qaeda vervolgens kan opeisen. Het is business as usual."