Filmen als een ontdekkingsreiziger

George Sluizer (1932-2014)

Filmmaker

De film ‘Spoorloos’ in 1988 was zijn doorbraak: Sluizer was filmer van complotten en het bovennatuurlijke.

Hij leefde in geleende tijd. Zo omschreef de gisteren overleden filmmaker George Sluizer de bonusjaren nadat hij in 2007 getroffen was door een slagaderlijke bloeding. Het waren ook de jaren waarin hij zijn meest controversiële projecten voltooide. In 2010 sloot hij met Homeland een serie documentaires af waarin hij zich met de Palestijnse kwestie engageerde. Homeland veroorzaakte opschudding, omdat Sluizer in een interview met de Volkskrant vertelde dat hij in 1982 met eigen ogen gezien zou hebben dat de latere Israëlische premier Ariel Sharon twee Palestijnse kinderen doodschoot bij de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila. In de film zat bovendien een scène die moest suggereren dat Sluizer aan het ziekbed van Sharon zat.

Nog meer aandacht trok de internationale première van Dark Blood twee jaar later, de mystieke erotische thriller die hij in 1993 moest staken omdat hoofdrolspeler River Phoenix tijdens het draaien aan een overdosis overleed. Het filmmateriaal zou hij uit een kluis in Hollywood hebben laten stelen. De ontbrekende passages vulde hij in met een voice-over.

Het klinkt als een avonturenverhaal, en zo zijn er vele in het leven van de in 1932 in Parijs geboren Sluizer. In de oorlogsjaren zwierf hij met zijn Noorse moeder en Nederlandse vader door Europa. Het leidde ertoe dat hij ontdekkingsreiziger wilde worden, een droom die hij met zijn internationale filmcarrière uiteindelijk bewaarheid zag. Voor zijn debuut Joâo en het mes (1971) trok hij naar de Braziliaanse jungle, een ervaring die hem later hielp productieassistent te worden op de set van Werner Herzogs Fitzcarraldo (1982). Het zijn verhalen die hij sappig liet optekenen in het interviewboek Wie zijn ogen niet gebruikt is een verloren mens (2012), al ontbraken bronnen voor zijn beweringen dat hij zich op de set had laten rondrijden door Mick Jagger en gerekruteerd was voor de Nederlandse inlichtingendienst.

Zijn doorbraak kwam met Spoorloos (1988), de film over de verdwijning van een jonge vrouw waar hij een paar jaar later zelf een Hollywood-remake van mocht maken met Kiefer Sutherland en Sandra Bullock. Het vestigde zijn naam als regisseur van het ‘fantastische’. Complotten, het bovennatuurlijke, het ongerijmde karakter van het lot waren nooit ver weg in zijn films die zich, hoe divers van toon en genre ook, vaak richtten op obsessieve hoofdpersonen. Het was daarin dat waarschijnlijk de stem van Sluizer als filmauteur het duidelijkst sprak. Andere internationaal bekende acteurs die hij voor de camera kreeg waren onder anderen Bergman-actrice Bibi Andersson in de Harry Mulisch-verfilming Twee vrouwen (1979), Armin Mueller-Stahl als porseleinverzamelaar in Utz (1991), Pete Postlethwaite als seriemoordenaar in Crimetime (1996) en John Hurt in de politieke thriller The Commissioner (1998).

Sluizers internationale oriëntatie maakte ook dat zijn werk in Nederland ten onrechte onbekend en ondergewaardeerd bleef. Hij week uit naar Portugal, waar hij op voorspraak van Robert Redford geld kreeg van het nationale filmfonds voor zielsverhuizingsfilm Dying to go Home (1996) en Het stenen vlot (2002). Die laatste film baseerde hij op een boek van José Saramago dat beschrijft hoe het Iberisch schiereiland na een aardbeving op drift raakt. Het zijn twee films over ontheemding, het eenzame lot van de ontdekkingsreiziger.