De polis kiest je baas, de schade betaal je zelf

Kan de werkgever de diefstal van een leaseauto door slordigheid van de berijder op hem verhalen?

De Zaak

Een verzekeringsarts doet iets doms met zijn lease-BMW, die hij tegen een eigen bijdrage ook privé mag gebruiken. Hij laat de autosleutel aan zijn sleutelbos in de voordeur zitten, terwijl hij even achter zijn huis is. Met de achtergelaten sleutel wordt de auto gestolen.

De werkgever, een pensioenfonds, eist daarop ruim 29 mille terug van de arts, de dagwaarde van de auto. Later wordt dat verlaagd tot 11.500 euro. De auto is binnen een paar maanden teruggevonden. Op verzoek van de werkgever verkoopt de leasemaatschappij de auto aan de hoogste bieder, voor 17.500 euro.

Wat staat er in de papieren?

„De verzekering geeft geen vergoeding bij schade ontstaan door schuld, opzet of grove roekeloosheid”, aldus de polis. En in de leaseregeling staat dat er niet wordt vergoed als er sprake was van „opzet, grove schuld, grove roekeloosheid of onzorgvuldig handelen van de verzekerde zelf”. De verzekeraar en de werkgever vinden dat sprake was van roekeloos en onzorgvuldig handelen door de arts.

Wat vindt de rechter?

Drie instanties behandelen de zaak – ze onderschrijven allemaal dat de arts wel een verwijt kan worden gemaakt. Maar geen ernstig verwijt. Van roekeloosheid of opzet, de wettelijke voorwaarden waaronder een verzekeraar niet aansprakelijk is, kan hier geen sprake zijn. In de polis die de werkgever afsloot, is aansprakelijkheid uitgesloten bij grove schuld of onzorgvuldig handelen. De arts had geen andere keus dan de poliskeuze van zijn werkgever voor zijn auto te volgen.

En de arts dan?

Had die niet kunnen weten dat hij dus niet tegen eigen onzorgvuldig handelen was verzekerd? Hierin komt de rechter de leaseautorijder royaal tegemoet. Het ligt voor de hand dat iemand met een leaseauto die ook privé zal gebruiken. Daarbij realiseert een bestuurder zich waarschijnlijk niet dat hij helemaal niet tegen zijn eigen domme fouten is verzekerd. Feitelijk heeft hij zich daar ook zelf niet voor kunnen verzekeren. Bij een eigen, particuliere auto denk je daarover zelf na. Bij een zakelijke auto niet. Er is een zo duidelijk verband tussen de arbeidsovereenkomst en de diefstal „dat het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is” als de werknemer zelf aansprakelijk zou zijn. Een werknemer hoeft ook niet te bedenken dat een nieuwe lease-auto niet all-risk verzekerd zou zijn. De werkgever mag daarom alleen bij roekeloosheid of opzet de werknemer aansprakelijk stellen. Een beperkte polis met meer risico voor de berijder geldt alleen als de arts daarvoor zelf bewust heeft kunnen kiezen.

De Hoge Raad past de wettelijke maatstaf van ‘goed werkgeverschap’ toe en zegt dat alleen niet verzekerde schade „van meer dan geringe omvang” verhaald mag worden op een werknemer. Een werkgever mag zijn werknemer dus niet zomaar blootstellen aan grote schaderisico’s, die eenvoudig te ontlopen zouden zijn geweest met een andere poliskeuze.

Folkert Jensma