Ze willen dat we geen vragen meer stellen

Een half jaar na het verdwijnen van vlucht MH370 voelen Chinese nabestaanden zich machteloos en verraden. Bij gebrek aan antwoorden blijven ze hopen dat hun geliefden nog leven.

Studente Ma Mingfei (26), studeert econometrie in Cambridge. Verloor haar echtgenoot, Yucheng Li, een chemisch ingenieur bij BP. Ze overweegt te stoppen met haar studie.

Bai Guo houdt zijn mobiele telefoon omhoog met de laatste foto van zijn vrouw, Hou Aiqing: een vrolijk lachende 60-plusser met een digitale camera rond haar nek. „Ik ben een rationeel mens, maar ik denk echt dat ze nog in leven is. Is dat misschien telepathie?”, zucht hij.

Bai Guo (62) is software-ingenieur en actief in Voice370. ‘Stemmen van MH370’, zoals de Chinese naam van de groep luidt, bestaat uit familieleden van inzittenden van vlucht MH370. De Boeing 777 van Malaysia Airlines verdween op 8 maart van de radar, onderweg van Kuala Lumpur naar Beijing. Een van de grootste mysteries uit de luchtvaart is een half jaar later nog steeds niet opgelost. Meer dan de helft van de 239 inzittenden was Chinees.

Bai Guo’s vrouw, gepensioneerd manager van een gasbedrijf, stuurde de foto vlak voor ze aan boord ging, zegt hij. „Ze had een prachtige reis langs Tibetaanse kloosters in Nepal gemaakt met haar fotografieclub.” Hij tikt nog eens op het schermpje: „Die digitale camera heb ik haar cadeau gedaan. Ze was er zo blij mee, want ze was na haar pensionering in een zwart gat gevallen.”

Aan zijn schoonouders heeft hij nog steeds niet durven vertellen dat hun dochter in het vliegtuig zat. Hij heeft er de moed noch de woorden voor. „Wat moet ik zeggen? Dat er weer gezocht gaat worden? Dat wij nog niets weten? Dat het soms lijkt alsof de wereld MH370 en ons is vergeten? Wij hebben geen lichamen gezien, we weten niets, niets, niets. Wie zegt dat ze daar op de zeebodem ligt? Ik denk dat ze nog steeds in leven is. Er is geen hard bewijs dat ze dood is. Misschien komt ze morgen terug naar huis en dan zijn al deze zorgen, al dit verdriet, betekenisloos geworden. Misschien ook niet.” Bai Guo huilt.

Als zijn schoonmoeder hem vraagt waarom haar dochter de laatste tijd niets van zich laat horen, zegt hij dat zij nog in Nepal is. „Ik vertel haar dat ze iets verkeerd had gegeten en ziek was, maar dat ze nu weer beter is. Omdat de anderen van haar groep nog steeds in het ziekenhuis liggen wacht ze nog even met de terugreis.”

Gelukkig, zegt hij, kijken Hou Aiqings ouders geen televisie en zorgen de verpleegsters in het bejaardenhuis dat zij geen kranten lezen. „Mijn schoonouders zijn erg kwetsbaar en hebben al een zwaar leven achter de rug. Misschien zeg ik wel niks en wacht totdat ze definitief deze wereld verlaten”, fluistert hij.

Zoektocht

Mogelijk ontstaat binnenkort duidelijkheid over het lot van MH370. Deze maand zou de zoektocht in het zuidelijk deel van de Indische Oceaan hervat worden. Australië heeft de opdracht gegund aan het Nederlandse bedrijf Fugro, gespecialiseerd in bodemonderzoek voor de olie-industrie. Schepen hebben een nog niet eerder verkend gebied van 60.000 vierkante kilometer met sonar in kaart gebracht. In dat gebied, 1.800 kilometer ten noordwesten van Perth, zullen twee Fugro-schepen met onderwaterrobots de zeebodem afzoeken. Garantie op succes is er niet. Het gebied is enorm, de oceaan is er tot zes kilometer diep en zelfs met de speciale sonarapparatuur is het verkennen van de steile wanden en lange, diepe kloven een gecompliceerd werk dat mogelijk een jaar gaat duren. En ten slotte is het weliswaar aannemelijk, maar niet honderd procent zeker dat het vliegtuig juist in dat gebied neergekomen.

Maar dat maakt de ‘Stemmen van MH370’ op dit moment niet uit. „Er wordt weer gezocht. Maandenlang dachten we dat we helemaal vergeten waren door de overheden, de media, de wereld”, zegt Cheng Liping (36), echtgenote van MH370-passagier Ju Kun (35). Ook in China en Maleisië werd de mysterieuze verdwijning ten slotte overschaduwd door nieuws uit het Midden-Oosten en de Oekraïne, en natuurlijk, door het neerhalen van die andere Malaysia Airlines-vlucht.

Met bewondering zagen de leden van Voice370 hoe de Nederlandse regering zich inzette voor de nabestaanden van MH17-passagiers. Dat nu een Nederlandse bedrijf gaat zoeken stemt hen iets hoopvoller dat er snel duidelijkheid ontstaat.

„Ik zou het liefst aan boord gaan van een van die schepen om daar zelf in zee te duiken en te zoeken’’, zegt Cheng Liping zachtjes. Ze is oververmoeid. Haar mond lacht, haar ogen niet. Samen met haar man had zij een kungfu-filmbedrijfje opgericht. Ze waren in Maleisië voor opnames. Ju Kun, een voormalige kungfu-acteur, moest even naar Beijing voor een financiële bespreking, maar zou twee dagen later terugkomen.

„Het ging net zo goed met ons”, zegt ze. „We komen allebei uit heel arme families in lage posities en hadden het eindelijk wat beter. Na het filmwerk zouden we op duikvakantie gaan. Ik denk dat hij nog terugkomt. Ik kan niet geloven dat een vliegtuig zo maar kan verdwijnen. Ik denk dat er een samenzwering aan de gang is om iets te verbergen”, zegt ze met een verre blik die plotseling omslaat in woede.

Net als alle andere leden van Voice370 voelt ze zich in de steek gelaten, vooral door de Chinese en Maleisische overheden. Op twee nieuwe schooltassen voor haar kinderen en een paar telefoontjes van Malaysia Airlines na heeft ze geen enkele hulp gekregen, ook niet bij het toegang krijgen tot de bankrekeningen van hun filmstudio, die op naam van haar man staan.

„In het begin was iedereen behulpzaam, maar die stemming is omgeslagen. Ze willen dat wij stoppen met vragen stellen. De politie behandelt ons als criminelen”, sist Cheng Liping. „Er zijn zelfs kinderen en grootouders gearresteerd en geslagen. Waarom? Alleen omdat wij vragen stellen an aandacht vragen.”

Lama-tempel

Videobeelden op de besloten Facebookpagina van Voice370 en andere getuigenverklaringen bevestigen haar relaas. Op een video is te zien hoe een politieman een 50-jarige vrouw, wier zoon aan boord was, verwondt. Een herdenkingsbijeenkomst bij de Lama-tempel in Beijing werd door de politie tegengewerkt. Bij demonstraties vielen harde klappen en werden arrestaties verricht. Inmiddels hebben 20 leden van de groep enige tijd gevangen gezeten. Hun demonstraties kwamen de Chinese regering een tijdlang goed uit om de druk op Maleisië op te voeren. „Maar nu hebben wij geen politiek nut meer”, denkt Liping. „Daarom moeten wij zwijgen.”

Bai Guo, de IT-man, gaat niet meer naar zulke „moedeloos makende” bijeenkomsten, zegt hij. Hij, en vele anderen, vooral mannen, brengen slapeloze nachten door achter hun beeldscherm. Inmiddels weten ze alles over de Boeing 777, vluchtplannen, noodbakens, ‘echte’ en ‘valse’ pings, en proberen ze ruwe satellietdata te analyseren. Vervolgens leggen ze lange lijsten met technische vragen voor aan de autoriteiten, Malaysia Airlines, satellietexploitant Inmarsat en Boeing in Seattle.

Via Skype houden ze bijeenkomsten met experts en advocaten, en discussiëren ze over de laatste ontwikkelingen. Heet hangijzer is dezer weken de vraag of families de schadevergoeding van 50.000 dollar wel of niet moeten accepteren. Chinese en Amerikaanse advocaten adviseren te wachten tot het moment waarop er meer duidelijkheid is, en mogelijk veel grotere schadeclaims bij Malaysia Airlines of Boeing ingediend kunnen worden. Maar een aantal families is juist door het wegvallen van inkomens van vaders of zoons, die in Zuidoost-Azië of Afrika werkten, in financiële moeilijkheden geraakt.

„Er zat een dwarsdoorsnede van China aan boord: bouwvakkers en opzichters, managers, toeristen, welgestelde gepensioneerden. Veel kostwinners ook en de overheid helpt hen niet”, zegt zakenbankier Song Yu, wiens gepensioneerde zuster aan boord was. Geldzorgen verklaren volgens hem een deel van de woede. De gesloten politieke culturen van China en Maleisië, en de taalbarrières, een ander deel. „Het is toch opvallend dat de enige overheid waarin we een beetje vertrouwen hebben in Australië zit”, zegt Song Yu. „Democratieën zijn opener naar hun bevolking. Hun media graven dieper en dwingen openheid af. Wat wij daar lezen over de fouten, vergissingen, chaos bij Malaysia en het gebrek aan coördinatie, lezen wij niet in onze media. Misschien omdat wij er niet toe doen.”

Naarmate hij emotioneler wordt, gaat hij luider praten. „Ik kan aanvaarden dat mijn zuster niet meer terugkomt, maar niet dat wekenlang fout op fout is gestapeld. Dat iedereen zich achter elkaar verschuilt. Waarom krijgen wij het Maleisische onderzoeksrapport niet te zien? Of de video waarop te zien is hoe onze families aan boord gaan. Dan kunnen wij vaststellen of ze echt zijn ingestapt.”

Hij gelooft niet in de „fantasieverhalen” die de ronde doen, maar denkt wel dat er veel wordt verzwegen door Malaysia Airlines, door Chinese en Maleisische overheden, inlichtingendiensten, die militaire geheimen willen beschermen en ook door vliegtuigbouwer Boeing. „Zo’n hoogtechnologisch vliegtuig verdwijnt niet zomaar, dat is onbestaanbaar. Er is een technische verklaring en Boeing weet daar meer over.”

Complexe rouw

Ook voor psychologische hulp zijn nabestaanden op zichzelf aangewezen. Alle gemoedstoestanden die horen bij wat in psychologenjargon „complexe rouw” heet, maken ze door. Van diepe wanhoop en moedeloosheid naar strijdbaarheid en woede. Ieder familielid construeert een eigen verhaal, een eigen ‘film’ die gebaseerd is op „flarden van kennis”.

Zhang Li (26) is compleet vastgelopen. Guimei, zijn toekomstige bruid was aan boord. Hij is gestopt met zijn werk als huwelijksfotograaf. Hij kon die lachende bruidsparen niet meer verdragen. Guimei, tolk Engels-Chinees-Maleis was in Maleisië met de directie van haar bedrijf. Na haar terugkeer zouden ze trouwen. Hij slaapt maar een paar uur en zit de rest van de tijd zit achter de computer om het nieuws te volgen.

Vrienden en zijn ouders zeggen dat hij weer aan het werk moet. „Ze denken dat ik gek ben omdat ik volhoud dat ze nog in leven is.” Hij leert Engels „om niets van het nieuws te missen”, maar de taal beklijft niet. De simpelste woorden worden verdrongen door „die verschrikkelijke film in mijn hoofd van haar laatste minuten aan boord”, zegt hij.

Zhang Li heeft hulp nodig, maar daar voorziet de Chinese overheid niet in. Zonder de steun en vriendschap van Connie Wang (38) die haar man kwijt is, was hij in Beijing allang van een wolkenkrabber gesprongen, zegt hij. Connie – ze wil haar Chinese naam niet in de krant, omdat ze op een staatsschool werkt – heeft zich ook ontfermd over Cambridge-studente Ma Mingfei (26), die ook haar echtgenoot, Yucheng Li, chemisch ingenieur bij BP, verloor. Ze waren in februari getrouwd. Nu overweegt ze te stoppen met haar studie econometrie. Ze zit net zo in de knoop als Zhang Li. Met een verward verhaal over kansberekeningen probeert zij uit te leggen waarom haar man„zeker nog leeft”.

Connie hoort haar tijdens een ontmoeting in een Beijings hotel vriendelijk aan, haalt zakdoekjes uit haar Gucci-tas („een echte”) en omarmt eerst de studente en daarna Zhang Li. Zelf is ze een maand na de verdwijning weer aan het werk gegaan, tot woede van haar schoonouders die haar gebrek aan respect voor hun zoon verwijten.

„Iedereen loopt vast door die eindeloze onzekerheid en de steeds nieuwe verhalen over wat er gebeurd kan zijn, maar ik heb een kind en ik heb mijn leerlingen”, zegt ze. „Mijn man komt niet sneller terug als ik thuis blijf zitten wachten. Door bezig te blijven hou ik mijn verdriet in bedwang.”

Ze vertelt over de eerste verschrikkelijke maanden na het eerste telefoontje van Malaysia Airlines: „Weet je dat wij in het Chinees eigenlijk geen verleden tijd hebben, tenminste niet zoals in het Engels. Daardoor denken wij over onze mannen in de tegenwoordige tijd. Wij hebben wel woorden voor de dood en het einde, maar die kunnen wij nu nog niet verbinden met onze mannen, onze vrouwen of onze kinderen die aan boord waren.”