Tolk kon op ‘steun rekenen’, maar hij moet wel weg

De tolk die voor Nederland in Afghanistan werkte, mag definitief niet in Nederland blijven, zo hoorde hij gisteren.

Staatssecretaris Fred Teeven (Immigratie, VVD) zette gisteren een streep door de laatste hoop van de Afghaanse defensietolk Abdul Ghafoor Ahmadzai om in Europa te blijven. Teeven ziet geen aanleiding om diens asielaanvraag inhoudelijk te behandelen. Immers, Ahmadzai vroeg eerder, zonder succes, asiel aan in Noorwegen. En nu moet hij terug naar Afghanistan.

Er „mag op worden vertrouwd dat de Noorse autoriteiten op basis van het volledige asielrelaas van betrokkene hebben beoordeeld of hij gevaar loopt bij terugkeer naar Afghanistan”, schrijft Teeven in antwoord op vragen van Tweede Kamerleden van D66.

Het verhaal van Abdul Ghafoor Ahmadzai verscheen vorige maand in deze krant. De tolk werkte jaren voor de legers van de Verenigde Staten en Nederland voordat hij in 2010 halsoverkop Afghanistan ontvluchtte. Hij vertelde hoe zijn broer door de Talibaan was vermoord omdat die voor Abdul werd aangezien. En hoe hij, nadat de daders achter hun vergissing kwamen, zelf werd bedreigd.

Toen Noorwegen hem uitzette, kwam hij via Duitsland naar Nederland in de hoop wel asiel te krijgen in een land waarvoor hij gewerkt had.

De staatssecretaris bevestigt dat de tolk in Uruzgan voor het Nederlandse leger werkte, maar „het enkele feit” dat de tolk daar zijn leven waagde voor Nederland „is onvoldoende”, om zijn zaak hier opnieuw te toetsen, aldus de staatssecretaris.

Om te voorkomen dat asielzoekers in verschillende Europese landen gaan ‘shoppen’ hoeft alleen het land van aankomst een asielaanvraag te behandelen. Op die zogenoemde Dublin-regel mogen betrokken landen echter uitzonderingen maken. Als „bijzondere, individuele omstandigheden” daarom vragen, kan een asielaanvraag in een tweede land opnieuw behandeld worden. Volgens het kabinet is voor defensie tolken in oorlogsgebied dus niet zo’n omstandigheid.

Ahmadzai zal nu worden teruggestuurd naar Noorwegen, dat hem vervolgens uit zal zetten naar Afghanistan. Hij kreeg dat nieuws gisteren te horen in het asielzoekerscentrum waar hij verblijft en reageerde wanhopig. „Waar heb ik aan verdiend dat het land met wiens soldaten ik schouder aan schouder heb gevochten mij nu de dood instuurt?”, zei hij.

„Noorwegen is na de beoordeling van de asielaanvraag tot de conclusie gekomen dat er geen gronden zijn om aan te nemen dat betrokkene te vrezen heeft voor vervolging of onmenselijke behandeling”, schrijft Teeven. Afghanen die voor de westerse strijdkrachten gewerkt hebben lopen daar echter aantoonbaar gevaar. Tolken van verschillende bondgenoten zijn vermoord. Veel landen die militair actief waren in Afghanistan hebben daarom speciale asielregelingen voor hun vertalers. Het Nederlandse kabinet voelt daar niet voor. Noorwegen heeft wel een dergelijke regeling, maar alleen voor eigen tolken.

Eén belangrijke vraag liet Teeven gisteren onbeantwoord. De Kamerleden vroegen hem ook hoe het blind uitzetten van Ahmadzai zich verhoudt met de eerdere uitspraak van minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD) dat „mensen die in levensgevaar verkeren omdat zij voor de Nederlandse missie gewerkt hebben, op steun moeten kunnen rekenen”. Hennis zelf zei gisteren na afloop van de ministerraad dat dit betekent dat Defensietolken „bijzondere aandacht” verdienen, maar „niet een automatisch recht” hebben op asiel.

Teeven, die gisteren na de ministerraad weigerde verdere toelichting te geven, schrijft dat zijn Immigratie- en Naturalisatiedienst de zaak niet inhoudelijk hoeft te beoordelen omdat Noorwegen dit al heeft gedaan. Maar zijn collega Hennis zei dat zijn zaak „uiterst zorgvuldig” was bekeken. Daarmee leek ze te impliceren dat zijn Noorse dossier hier weldegelijk inhoudelijk is beoordeeld.

Wil Eikelboom, Ahmadzai’s advocaat, noemt dat „merkwaardig”. „Nederland moet of het Noorse oordeel blind vertrouwen of de zaak inhoudelijk beoordelen. Als er twijfels zijn, moet ook de asielzoeker zelf opnieuw gehoord worden. Dat is nu niet gebeurd. De overheid mag niet stiekem zijn dossier bekijken.”

De militaire vakbond AFMP noemt de beslissing „schandalig”. Voorzitter Anne-Marie Snels vindt dat „Defensie de morele plicht en verantwoordelijkheid heeft om ook voor de veiligheid van ex-werknemers te zorgen”. Volgens haar zijn de bewindspersonen „bang voor precedentwerking”. Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma van D66 vindt de antwoorden van Teeven „teleurstellend” en wil de bewindslieden verder over de kwestie ondervragen.

Advocaat Eikelboom heeft beroep aangespannen bij de Raad van State. Maar het is onwaarschijnlijk dat die anders oordeelt dan de staatssecretaris en eerder de asielrechter. De Raad van State-procedure vormt ook geen beletsel voor de overheid om Ahmadzai uit te zetten.