Schotse onvrede is besmettelijk

Het ‘nee’ tegen Schotse onafhankelijkheid betekent niet dat het Verenigd Koninkrijk is gered. Ook Engelsen, Welsh en Noord-Ieren willen meer autonomie.

Op de Paisley Road in Glasgow staat een twee-onder-een-kap-woning. De ene kant van het huis was de afgelopen weken beplakt met Yes-posters, aan de andere kant wapperde de Britse vlag. Maar aan de schutting hing een banner: „Uw buurman blijft uw buurman”.

De priester van St Paul’s Cathedral in Dundee gebruikte het voorbeeld om verzoening te prediken. Hij sprak over de tegenstelling tussen „wij en zij” die was ontstaan, hoe de natie een helingsproces moet doorgaan. En hij vroeg de gemeente te bidden: „Laten we niet vergeten hoe makkelijk deze wereld in stukjes breekt. Laat ons dat niet overkomen.”

Dergelijke woorden klonken gisteren overal in Schotland. De referendumcampagne verscheurde families, verdeelde vrienden, en zette buren tegen elkaar op. Vooral de afgelopen twee weken liepen de emoties hoog op. De uitslag liet ook een tweedeling zien: hoe welvarender en ouder, des te meer men geneigd was ‘nee’ te stemmen. Des te jonger en armer, des te groter was de kans op ‘ja’. Dat is een ongemakkelijke waarheid.

Vrijdag veranderde de slogan van de Yes-campagne in One Scotland. Premier Alex Salmond zei, voordat hij zijn vertrek zou aankondigen: „Laten we vandaag van alle dagen niet blijven stilstaan bij hoe we tekort zijn geschoten, maar bij hoever we zijn gekomen. Laten we erop vertrouwen dat we als één natie voortgaan.” Better Together kreeg als ondertitel „Strength in Unity”, kracht door eenheid. Alistair Darling, die de campagne leidde die de Schotten ervan moest weerhouden voor onafhankelijkheid te stemmen, zei: „Kom op Schotland. Laten we het samen verder doen.”

In Schotland mag verzoening dan op ieders lippen liggen – maar het debat is overgeslagen naar Wales, Noord-Ierland en Engeland. Met name de inwoners van het laatste land, die nooit discussieerden over identiteit, politieke vertegenwoordiging of soevereiniteit, roeren zich.

Dat komt door beloftes die premier David Cameron deed samen met vicepremier Nick Clegg en oppositieleider Ed Miliband. Het Schotse parlement zal meer macht krijgen, bijvoorbeeld om bepaalde belastingen te heffen, of om huursubsidie toe te kennen. Om welke bevoegdheden het precies gaat, moet eind januari duidelijk zijn.

Dat leidde tot geklaag in Wales en Noord-Ierland en boze reacties in Engeland. Gisteren koppelde Cameron daarom aan die Schotse belofte een andere: „Als de Schotten meer bevoegdheden krijgen over hun aangelegenheden, volgt daaruit dat de Engelsen, Welsh en Noord-Ieren meer zeggenschap moeten krijgen over de hunne.”

Het betekent dat het Verenigd Koninkrijk opnieuw ingericht zal worden. Nu houdt het land het midden tussen een federale unie en een eenheidsstaat. In tegenstelling tot de Schotten, Welsh en Noord-Ieren hebben de Engelsen geen eigen regioparlement. Een groeiende groep Engelsen vindt dat er niet langer sprake is van fair play. „We hebben de stem van Schotland gehoord, nu moeten de miljoenen stemmen van Engeland worden gehoord”, zei de premier.

Een Schots ‘ja’ zou na 307 jaar het einde van het Verenigd Koninkrijk hebben betekend. Maar ‘nee’ betekent niet, zoals onmiddellijk duidelijk werd, dat het Verenigd Koninkrijk is gered. „De geest is uit de fles”, zei gisteren Peter Hain, oud-minister voor Wales en oud-minister voor Noord-Ierland, tegen persbureau Reuters.

De discussie die zich nu ontspint, is een technische. Cameron beloofde gisteren dat er gekeken zal worden naar „Engelse stemmen voor Engelse kwesties”, de zogenoemde West Lothian Question. Nu mogen de 107 Lagerhuisleden uit Wales, Noord-Ierland en Schotland meepraten en – stemmen over wetgeving die alleen op Engeland van toepassing is. Nu gebeurt dit zelden, maar het bestaan van de optie zorgt voor onvrede. Want Engelse Lagerhuisleden hebben geen zeggenschap over kwesties in Schotland, Wales en Noord-Ierland.

Dat Cameron die belofte deed, laat zien dat het met de eenheid van de drie partijleiders is gedaan. Om te voorkomen dat Schotland ‘ja’ zou stemmen, werkten ze samen. Dit signaleert echter de aftrap voor de Lagerhuisverkiezingen, die over zeven maanden worden gehouden. Maandag beginnen de partijcongressen waarop de Conservatieven, Labour, de Liberaal-Democraten en de UK Independence Party hun verkiezingsmanifesten zullen vaststellen.

Labour is tegen ‘Engelse stemmen voor Engelse kwesties’, omdat het haar 41 Schotse Lagerhuisleden uitsluit van debatten, en die 41 kunnen het verschil maken (de Conservatieven hebben slechts één Lagerhuiszetel in Schotland). Cameron denkt ook aan de concurrentie op rechts: de desillusie in de politiek die voor sommige Conservatieven reden is naar de UKIP over te lopen, zou zo kunnen worden gekanaliseerd.