Samsom: wel bevlogen genoeg?

De Partij van de Arbeid staat er zo slecht voor in de peilingen dat veel afhing van Diederik Samsoms optreden tijdens de Algemene Beschouwingen. Was hij overtuigend genoeg?

Het móest deze week gebeuren: de PvdA smoel geven in de coalitie. Na opnieuw een moeilijk jaar – twee verkiezingsnederlagen, historisch lage peilingen, door D66 en SP verdreven uit bolwerk Amsterdam – kon Diederik Samsom niets anders dan bevlogen de Algemene Beschouwingen ingaan, zo was het gevoel in de partijtop. Falen was geen optie.

Maar gebeurde het ook? Samsom toonde zich ontegenzeggelijk strijdbaar in twee dagen debat. Hij was deemoedig over gemaakte fouten, attaqueerde Wilders op diens Marokkanenuitspraken („haatprediker in de politiek”) en maande premier Rutte tot meer spoed bij het creëren van werkgelegenheid: „Het gaat te langzaam en te moeizaam. Dat stoort mijn fractie”. Eindelijk deed Samsom, heel voorzichtig, waar zijn achterban al twee jaar naar snakt: zich opstellen als PvdA-leider, niet als veertiende minister van Rutte II.

Samsom vindt dat hij steeds de wetten van de politieke logica heeft gevolgd. In de eerste twee jaar van dit kabinet wás er simpelweg geen ruimte om het eigen PvdA-geluid te laten horen: te veel onzekerheid rond het kabinet, te veel economische malaise, te veel onrust in de achterban. Maar nu het kabinet bijna twee jaar zit en bijna al zijn hervormingen door het parlement heeft gekregen, is het tijd voor wat meer rood op de wangen. En dan zal het electorale herstel vanzelf volgen.

Niet iedereen in de partij is het daarmee eens. De PvdA, zo zei oud-partijvoorzitter Ruud Koole al voor de zomer in deze krant, heeft „een vertrouwenscrisis met zijn kiezers” die niet „zomaar goed zal komen”. Het wetenschappelijk bureau verweet Samsom dat hij te weinig tegengas gaf aan de „gouvernementele sfeer” in het kabinet-Rutte II.

In de PvdA-fractie, zeggen Kamerleden, gaat het beter. De gelaten en geslagen sfeer van het voorjaar heeft in de zomer – mede door de ramp met MH17 – plaatsgemaakt voor een voorzichtig gevoel van eendracht. Twee belangrijke spijtzwammen – de aanschaf van gevechtsvliegtuig JSF en de strafbaarstelling van illegaliteit – zijn uit de wereld. Nieuwkomers als Marit Maij en Michiel Servaes beginnen tot bloei te komen. Tijdens het jaarlijkse fractieweekend in Wageningen, half augustus, bespeurde een aanwezige een „verschil van dag en nacht” met het jaar ervoor. Samsom probeert meer te delegeren, de Kamerleden doen beter hun best.

Samsoms verhouding met Rutte is nog altijd uitstekend. Maar in de coalitie is wel een ander probleem ontstaan: volstrekt scheefgezakte verhoudingen. Rutte en de VVD voelen nauwelijks pijn van alle ingrijpende kabinetsmaatregelen, terwijl de PvdA-achterban gromt en deserteert. Samsom staat zo zwak in de peilingen dat Rutte zich deze week genoodzaakt voelde hem uitgebreid te prijzen. „De mensen zullen straks denken: ‘joh, we moesten toch maar weer op Samsom stemmen’”, zei hij tegen journalisten

Het geklungel deze week van SP-leider Roemer was een meevaller, geven PvdA’ers toe. Zolang de belangrijke concurrent op links zo debatteert, is er hoop voor Samsom.

Het volgende meetpunt voor de PvdA zijn de Provinciale Statenverkiezingen van maart volgend jaar. Als Samsom daar tegen zijn derde opeenvolgende nederlaag aanloopt, zal zijn leiderschap verzwakt zijn. Maar de partijtop gelooft in electoraal herstel voor die tijd. Een geruststellende gedachte: bij de verkiezingen van dit voorjaar wist de SP, de belangrijkste concurrent op links, nauwelijks te profiteren van het zwakke resultaat van de PvdA. Anderzijds is de beperkte overloop van PvdA-kiezers naar de SP ook een reden tot zorgen: hoeveel stemmen zijn er eigenlijk nog op links te halen?

Vandaag zal Samsom op een politieke ledenraad proberen het voorzichtige optimisme over de Algemene Beschouwingen uit te venten. Daarna volgt de aftrap van alwéér een campagne: die van de herindelingsverkiezingen in Den Bosch.