Bij de mens is seks vrij, en ingewikkeld

De wetenschappelijke revolutie heeft de mens veel voordelen gebracht. Maar een van de nadelen is de gedachte dat één pil een eind zou kunnen maken aan complexe psychologische en sociale problemen.

Bij veel dieren – om over planten en schimmels maar te zwijgen – is seksualiteit een vrij simpele seizoensgebonden affaire. Meestal wordt het afgehandeld in duidelijke stappen, alle stevig erfelijk vastgelegd. In de evolutie moet nu eenmaal voortgeplant worden, de soort die niet mee doet valt af.

Maar bij mensen – en bij onze in het bos gebleven neven de bonobo’s – is seksualiteit los gekoppeld van die voortplanting, hoezeer ook sommige religies het daartoe zouden willen beperken. Bij de mens is seks vrij geworden: in oorsprong biologisch bepaald maar vrij om cultureel vorm te krijgen. In hun cyclus zijn mensenvrouwen zeer kort vruchtbaar en die periode wordt ook – vrij uitzonderlijk voor zoogdieren – behoorlijk onzichtbaar gehouden. De meeste mensenseks leidt niet tot bevruchting en dat geeft niks. Het heeft een sociale functie.

In een proces van ongetwijfeld miljoenen jaren is het seksuele systeem van Homo sapiens een uitermate subtiel systeem geworden waarin bijvoorbeeld lust, liefde, verstand, emotie, intimiteit, macht, welvaart, bewondering, stemming, verbeelding, narrativiteit, verveling, sociale verhoudingen, mode, rolmodellen, religie, voorbehoedsmiddelen, muziek, pornografie, alcohol, humor, vrije tijd, exploratiedrang, obsessie en carrière een rol kunnen spelen.

Nu zijn er bedrijven die een pil voorbereiden die lust bij vrouwen kan opwekken. Vorige week was er zelfs een affaire rond een plots uitgestelde promotie over zo’n pil. Vandaag gaat Sander Voormolen in deze bijlage op de kwestie door. Die pil is niet voor iedere vrouw, zeggen de bedrijven. Het gaat om een specifieke groep vrouwen die een psychiatrisch gedefinieerde afwijking hebben: dat je al een half jaar geen zin in seks hebt én daaronder lijdt. Die vrouwen kunnen van de lustopwekkende pil profiteren. En er is niemand die dat tegenspreekt.

Het kernargument van de tegenstanders is dat ze vrezen voor een breder gebruik. Voor misbruik: dat de pil zal opduiken als oplossing van relatieproblemen die door heel andere zaken worden bepaald dan autonome chemische breinremming. De echte problemen zullen daardoor vergroot worden. In een wereld waarin seks commercieel wordt opgefokt en een macho-visie op seksualiteit nog altijd dominant lijkt, is vrees voor een verschuiving van het machtsevenwicht ook niet absurd. De sekstherapeuten hebben gelijk om te waarschuwen.

Hoe breed die pil ooit zal worden toegepast én worden misbruikt weet nog niemand. Het is in ieder geval een veilige gedachte dat hij niet vrij op de markt zal komen. Er is op dit gebied al genoeg verwarring.