Klimaat lijkt voor Juncker niet zo belangrijk

Een bestuurlijke revolutie, belooft Jean-Claude Juncker met zijn nieuwe Europese Commissie. Maar je kunt ook te revolutionair zijn.

Het Europees Parlement, zo bleek deze week in Straatsburg, is over het algemeen heel enthousiast over Junckers plan om de zwaarlijvige, 28-koppige commissie te stroomlijnen met een kernkabinet van zeven supercommissarissen. Maar zijn besluit om niet langer een aparte ‘klimaatchef’ op te nemen in zijn team valt verkeerd bij volksvertegenwoordigers en milieuorganisaties. „Het is onbegrijpelijk en onpraktisch’’, zegt Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks).

Eind volgend jaar moet een internationale conferentie in Parijs leiden tot een mondiaal klimaatakkoord. Juist voor de EU is daar een rol als voortrekker en dealmaker weggelegd. Maar op deze manier wordt het moeilijk. Vijftig Europarlementariërs van diverse politieke pluimage riepen Juncker deze week in een brief op om ‘duurzaamheid’ snel uit het verdomhoekje van zijn commissie te halen. Het ongenoegen groeit, ook onder Junckers eigen christendemocraten. Een eerdere brief had half zoveel ondertekenaars.

Hoe groen is het hart van Juncker? Vorige week maakte hij bekend dat de portefeuille van de huidige klimaatchef, de Deense Connie Hedegaard, wordt samengevoegd met die voor energie, op dit moment terrein van de Duitser Günther Oettinger. Een radicale beslissing en volgens Jeremy Wates, baas van een koepelorganisatie (EBB) waar ook Natuurmomenten lid van is, de „grootste tegenslag in twintig jaar” Europees milieubeleid.

Tegenstrijdige belangen

Het is in ieder geval een fusie van tegenstrijdige belangen: Hedegaard en Oettinger zorgden de afgelopen jaren misschien wel voor het meeste vuurwerk in de commissie van José Manuel Barroso, altijd maar pogend om Europese klimaatdoelen naar hun hand te zetten. In januari, toen de commissie zijn klimaatbeleid tot de periode 2030 presenteerde, grapte Barroso, ingeklemd tussen de twee strak voor zich uitkijkende eurocommissarissen, dat het soms net een „ménage a trois” was.

Anticiperend op de kritiek zei Juncker dat dit precies te reden is dat hij ingrijpt: klimaat en energie moeten niet langer elkaars tegenpolen zijn. Was ‘duurzame energie’ niet bij uitstek het bewijs dat vrede mogelijk is? Behalve dat het wat haaks staat op zijn streven naar meer debat in de commissie, lijkt Juncker niet heel zeker van zijn zaak. Want de ambtelijke diensten van Hedegaard en Oettinger blijken níet te worden gefuseerd. Voor het geval dat?

Idealiter vullen ‘klimaat’ en ‘energie’ elkaar inderdaad aan. Maar de praktijk is anders. Hedegaard behoort tot de school die gelooft dat EU-klimaatdoelen, zoals het terugdringen van CO2-uitstoot, vergezeld moeten gaan van sturend beleid, om te voorkomen dat iedereen wat anders doet en de Europese energiemarkt nog meer versnippert dan nu al het geval is. Dat is onder meer belangrijk voor een stabiele stroomvoorziening. Oettinger vindt doelen genoeg: de uitwerking moet je overlaten aan de markt. „Deze kloof zit heel diep en loopt niet alleen dwars door de commissie heen, maar ook door lidstaten en industrie”, zegt Eickhout. „Het is een illusie dat je die kunt overbruggen door portefeuilles samen te voegen.”

Fundamenteel debat

Bovendien vindt de Europarlementariër dat het hier om een fundamenteel politiek debat gaat dat in het openbaar gevoerd moet worden. Met Hedegaard en Oettinger gebeurde dat, maar Eickhout vreest dat het met nog maar één eurocommissaris aan het roer zal verdwijnen naar ambtelijk niveau. „En commissieambtenaren willen maar één ding: er uit komen. Hoe slecht het compromis ook is.” Dat is niet alleen ongunstig voor het draagvlak voor klimaatbeleid, maar ook voor Frans Timmermans, die zich in de nieuwe commissie gaat bezighouden met ‘betere regulering’. Eén eurocommissaris is ook onpraktisch: klimaat en energie zijn bij uitstek portefeuilles waarvoor heel veel moet worden gereisd.

Dat Europarlementariërs het zo somber inzien komt ook door de kandidaat die Juncker naar voren heeft geschoven als enige opvolger van Hedegaard en Oettinger: de Spanjaard en christen-democraat Miguel Arias Cañete. Al snel bleek dat Cañete, een zwaargewicht uit de Spaanse regeringspartij Partido Popular, voor 326.000 euro aan aandelen heeft in twee oliebedrijven. Hij was daar tot 2012 zelfs de bestuurder van. Zijn zwager en zoon zijn aan de bedrijven verbonden. Het wekt opnieuw de indruk dat het klimaat Juncker niet veel kan schelen. Of wil hij juist af van Cañete, door hem in een onmogelijke positie te manoeuvreren? Want de Spanjaard is ook al omstreden vanwege seksistische opmerkingen die hij maakte tijdens de campagne voor de EU-verkiezingen eerder dit jaar.

Cañete zette deze week in Straatsburg een charmeoffensief in, in de aanloop naar de hoorzittingen, later deze maand, waar het Europees Parlement elke kandidaat-commissaris aan onderwerpt. Die aandelen? Dat stelde allemaal niet veel voor. Hij was bovendien bezig ze te verkopen. Cañete verzekerde iedereen dat hij het beste voorheeft met het klimaat. Hoe dan ook: hij krijgt het heel moeilijk.