Islamitische Staat verslaan – hoe dan?

Had vorig jaar een quizmaster van een erudiet programma, De slimste mens bijvoorbeeld, zijn kandidaten gevraagd wat de Islamitische Staat is en wat die wil, dan had hij geen antwoord gekregen. Vandaag zou je je generen die vraag te stellen. Binnen minder dan een jaar is de organisatie tot de grootste schrik van de wereld geworden. Dat komt ook door de filmpjes van de drie onthoofdingen die door IS op internet zijn gezet. De onverwachte kracht van de sociale media. Maar daarvoor had de organisatie zich al stevig in Syrië en Irak gevestigd en een grote stad, Mosul, veroverd en weer prijsgegeven. IS heeft ons met nog meer dingen verbaasd, de aantrekkingskracht voor jihadisten bijvoorbeeld. Maar hier gaat het in de eerste plaats om de totale verrassing die IS het Westen bereid heeft. De meesten van onze leiders beseften nauwelijks dat er zo’n organisatie bestaat, laat staan dat ze de gevaren kunnen overzien. Het succes van IS wordt ook veroorzaakt door onze naïviteit en achteloosheid.

Na de mislukking van de oorlogen in Afghanistan en Irak heeft het Westen zich in politiek en militair opzicht van het Midden-Oosten onthecht. De kiezers hadden er, na de enorme kosten van die twee expedities, genoeg van. No boots on the ground was de nieuwe formule van president Obama. De opstand in Libië werd uit de lucht gesteund en in Syrië gaat de massale zelfvernietiging ongehinderd verder zonder dat een eind in zicht is. De chaotische fronten daar zijn een broedplaats voor terroristen, maar daaraan werd in het Westen niet te zwaar getild. Onder leiding van Obama hadden we afscheid genomen van het Midden-Oosten en feitelijk is dat zo gebleven tot IS zich liet gelden.

En nu? De chaos dient zich weer aan, in vernieuwde vorm. Na de toespraak van Obama op 10 september staan we misschien voor een revolutie, althans in de buitenlandse politiek. Er zal weer een bondgenootschap van Westerse en Arabische landen moeten komen om ‘de kanker van IS’ uit te roeien. Dat zal dan uit de lucht moeten gebeuren. Obama schat dat het vijf jaar kan duren. Intussen heeft zijn voorzitter van de chefs van staven verklaard dat er misschien ook grondtroepen nodig zullen zijn. Die special forces zouden om te beginnen de Syrische verzetsstrijders moeten helpen. En als dat geen effect heeft – wat dan? Dat weet niemand.

Het volgende vraagstuk: de rol van Iran, misschien een kernmacht in wording. Op een conferentie van belanghebbende landen heeft minister van Buitenlandse Zaken Kerry gezegd dat Amerika nog altijd openstaat voor onderhandelingen met Iran over IS. De Saoedische koning en vertegenwoordigers van de Arabische Emiraten waren niet verschenen. Uit Teheran liet de hoogste geestelijke leider weten dat hij die luchtaanvallen een belachelijk idee vindt. En samenwerken met Amerika? Dat nooit!

Nog meer beschuldigingen, misverstanden, wantrouwen – kortom chaos. Mede het resultaat van dertien jaar Amerikaanse politiek. Maar hoe is het bij ons in West-Europa, Nederland gesteld? Vrijwel overal neemt de afkeer van moslims toe. Italië en Turkije weten zich geen raad meer met de stroom van vluchtelingen uit Afrika, in Frankrijk en België zoekt een groeiend aantal kiezers zijn heil bij rechts. In Nederland is dat intussen een politieke traditie. Deze hele beweging naar rechts heeft uiteindelijk twee oorzaken: de voortdurende economische crisis en verergerende chaos in het Midden-Oosten. Obama schat dat over vijf jaar IS zal zijn verslagen. Hoe? Dat weten we nog niet. Reken er voorlopig op dat dan de chaos nog veel groter is.