Gijzelaar brengt sluwe agitprop

Ontvoerde Brit belooft in serie video’s waarheid te onthullen over westerse strijd tegen jihadisten.

Turkse militairen houden de wacht bij de grens met Syrië, waar duizenden Syriërs naartoe zijn gevlucht. Strijders van IS hebben de afgelopen weken 21 Koerdische dorpen ingenomen in Noord-Syrië. Foto Reuters

De Britse fotograaf John Cantlie is opgedoken in een nieuwe video van de Islamitische Staat. Anders dan bij de Amerikaanse journalisten James Foley en Steven Sotloff gaat het niet om een executievideo. Cantlie spreekt de kijker toe in oranje gevangenisplunje in een talkshowsetting. Hij belooft in volgende video’s de „waarheid te zullen vertellen op een moment dat de westerse media het publiek in een nieuwe oorlog met de Islamitische Staat willen meesleuren”.

De video met de titel Lend me your ears is geraffineerde agitprop – agitatie en propaganda. „ Ik weet wat je denkt: ‘hij doet dit alleen maar omdat hij een gevangene is. Hij heeft een pistool tegen zijn hoofd en wordt gedwongen dit te doen’”, zegt Cantlie op gedecideerde, zogenaamd redelijke toon. Om dit vervolgens te ontkennen. Zo zet IS een gijzelaar in om het „gemanipuleerde” beeld van de terreurgroep in westerse media te bestrijden.

John Cantlie is een Britse freelancefotograaf die vooral voor The Times werkt. Hij werd in november 2012 in Syrië ontvoerd samen met de Amerikaanse journalist James Foley. IS verspreidde op 19 augustus een video waarop ze Foley onthoofdden.

Dat Cantlie’s ontvoering niet algemeen bekend was, komt doordat zijn familie op aanraden van Scotland Yard een mediastilte in acht nam. Foley’s familie deed dat aanvankelijk ook, maar veranderde na zes weken resoluut van strategie. Toen de video’s van Foley en Sotloff en later van de hulpverleners David Haines en Alan Benning opdoken, heeft de Britse overheid de media telkens verzocht de ontvoering van Cantlie te verzwijgen.

Hij was al eens eerder gekidnapt door extremisten in Syrië: samen met de Nederlandse fotograaf Jeroen Oerlemans in juli 2012. Cantlie en Oerlemans werden toen neergeschoten tijdens een ontsnappingspoging en opnieuw vastgezet. Ze werden uiteindelijk na tien dagen bevrijd door een eenheid van het Vrije Syrische Leger.

Het was de eerste ontvoering van journalisten in Syrië en het eerste harde bewijs dat in rebellengebied buitenlandse jihadisten opereerden. Volgens Oerlemans en Cantlie was er geen enkele Syriër onder hun ontvoerders. IS bestond toen nog niet als zodanig. Pas in 2013 zouden de jihadisten in Syrië actief worden als de Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIL/ISIS) dat zich afgelopen zomer, na veroveringen in Irak, heeft omgedoopt in IS.

Zoals in de recente onthoofdingsvideo’s telkens een jongeman met een Brits accent opduikt – Jihadi John gedoopt door de Britse tabloids – zo bevonden zich onder de ontvoerders van Oerlemans en Cantlie in 2012 ook mannen met een Brits accent.

Op basis van Cantlie’s aanwijzingen werden achteraf drie mannen opgepakt, onder wie een 27-jarige arts uit Londen. Maar eind 2013 moest de Britse rechtbank het drietal vrijlaten, omdat de kroongetuige niet aanwezig was.

In de Britse media heette het toen dat Cantlie niet was komen opdagen: in werkelijkheid was hij toen al een jaar opnieuw gegijzeld. Na de executie van Foley dook de arts opnieuw op in de Britse media als iemand die Jihadi John zou kunnen identificeren.

Met de Cantlie-video verandert IS van strategie. We moeten geloven dat Cantlie tijdens zijn bijna twee jaar gevangenschap tot andere inzichten is gekomen. Maar het blijven de woorden van een gijzelaar die spreekt onder dreiging van onthoofding.