Zwicht Europa voor Poetin?

EU stelt vrijhandel met Kiev uit en de sancties staan onder druk. Europarlementariërs zijn bezorgd.

Een flat lag gisteren onder vuur in spookstad Donetsk. Foto AFP

Nee, Brussel buigt niet voor Moskou. En nee, Europa heeft geen draai gemaakt.

Handelscommissaris Karel de Gucht herhaalde het deze week keer op keer, maar wist de Europarlementariërs in Straatburg niet te overtuigen. Want dat hij na overleg met Rusland een vrijhandelsakkoord met Oekraïne met veertien maanden uitstelt, voelt wel degelijk als een concessie.

Het Europees Parlement keurde het handelsakkoord, onderdeel van een breder associatieverdrag dat verder wél op 1 november in werking treedt, uiteindelijk met een ruime meerderheid goed. Via een live verbinding was te zien hoe parlementariërs in Kiev tegelijkertijd hetzelfde deden. „Can you hear me, Kiev? This is Brussels.” Maar terwijl de ‘historische stemming’ met gejuich werd begroet, knaagde bij veel Europarlementariërs de twijfel. „De Gucht werpt een schaduw over het verdrag”, zegt de Poolse christendemocraat Jacek Saryusz-Wolski.

Tot dusver was de EU opmerkelijk eensgezind en consequent in de Oekraïne-crisis, ondanks de uiteenlopende belangen van 28 EU-lidstaten. Maar vorige week verschenen er barsten: een nieuw pakket sancties tegen het Kremlin riep weerstand op van landen met grote economische belangen in Rusland, zoals Finland. De sancties werden enkele dagen uitgesteld.

Op de dag dat de sancties toch nog ingingen, vrijdag, had De Gucht overleg met Oekraïense én Russische ministers over de gevolgen van het EU-associatieverdrag. Daarna werd opeens bekend dat een deel van het verdrag de ijskast in gaat.

Sancties op lager pitje?

Is Brussel, dat er steeds op heeft gehamerd dat Rusland geen stem mag hebben in de verdragen met Oekraïne, alsnog bezweken voor Russische druk? Worden straks ook de sancties tegen op een lager pitje gezet?

De invloedrijke Duitse Europarlementariër Elmar Brok bestrijdt dat de EU draait. „De sancties blijven”, zegt hij stellig. ,Die hebben betrekking op de schending van Oekraïens grondgebied en dat probleem is niet opgelost.” Het uitstel van het handelsverdrag verdedigt hij. Volgens Brok, net als Saryusz-Wolski een christendemocraat, is dat juist „in het voordeel van Oekraïne”: het land krijgt meer tijd om zich voor te bereiden op het vrijhandelsregime. Was het handelsverdrag zoals gepland op 1 november ingegaan, dan zou Oekraïne er concurrentie uit de EU bij hebben gekregen.

Sterker nog: Oekraïne blijkt zélf om het uitstel te hebben gevraagd. Het probleem: dit werd er vrijdag niet bij gezegd, maar pas woensdag. „Een half uur voordat we gaan stemmen begrijpen we pas een beetje waar u mee bezig bent”, riep een getergde Europarlementariër tegen De Gucht. Een ander vond dat de Belg Rusland zo „volop ruimte had gegeven” om de kwestie in eigen voordeel uit te leggen. TV-zender Russia Today claimde het uitstel als „een majeure diplomatieke coup”.

Of heeft De Gucht juist goed geluisterd naar de Oekraïense president Porosjenko? Deze lijkt er op gebrand om de oorlog in zijn land te bevriezen, voor hij nog meer terrein moet prijsgeven: deze week bood hij de pro-separatistische rebellen amnestie en zelfbestuur aan. Gisteren reageerde Rusland positief op deze concessies. Het handelsakkoord zat hierbij in de weg, zeggen ingewijden: het zou als provocatie zijn uitgelegd. Rusland voerde de druk op, het dreigde de handelsvoordelen die het Oekraïne nu biedt per direct op te zeggen, met nóg meer economische schade tot gevolg. De Gucht zegt nu dat hij maar één doel voor ogen had: ervoor zorgen dat het ratificatiefeest deze week kon doorgaan. De Oekraïners wilden dat ook, maar vreesden de gevolgen. De oplossing – handelsakkoord in de ijskast – was misschien niet ideaal. „Maar de wereld is gebouwd op slechte precedenten.”

Knullige communicatie

Volgens Saryusz-Wolski gaat het om meer dan een eurocommissaris die knullig communiceert. Het uitstel baart hem zorgen: de Russen krijgen een jaar extra de tijd om Kiev te ‘bewerken’. „We raken het momentum kwijt’’, zegt hij. „Als we echt zo bezorgd zijn over economische schade, dan had de EU Oekraïne gewoon cash moeten geven, ter compensatie.”

Brok zegt dat er „zelfs geen komma” in het handelsverdrag door de Russen kan worden veranderd. Volgens De Gucht kan alleen het Europarlement wijzigingen doorvoeren. „Met ratificatie ontstaat een juridisch feit dat alleen veranderd kan worden met een nieuw verdrag.” Maar volgens Saryusz-Wolski kan dat de Russen niets schelen. „Ik hoor dat ze nu al een brief hebben gestuurd aan Brussel waarin ze veranderingen eisen.” En dat is, vreest hij, nog maar het begin.