Pleidooi voor een multiculturele samenleving in Finland

Yael Bartana, still uit True Finn – Tosi Suomalainen, 2014. Video, 50 min. Foto Annet Gelink Gallery, Amsterdam

De één komt uit Somalië en bidt elke dag op een kleedje richting Mekka. De tweede komt uit Estland, is gewend aan kou en sneeuw. De derde is een Roma en draagt haar Romajurken voor het leven. Alle acht vrijwilligers die de Israëlische kunstenaar Yael Bartana (1970) voor de camera haalde in haar nieuwste film True Finn, leven in Finland. Ze werken er, spreken de godsgruwelijk moeilijke taal min of meer vloeiend, houden van de Finse meren, de eindeloze winternachten en de stilte die ‘zo stil is dat ze pijn doet aan je oren’.

Bartana is vooral bekend vanwege haar even ontroerende als angstwekkende trilogie …and Europe will be stunned…(2007-2011). In dit epische betoog over de Jewish Renaissance Movement wordt een terugkeer van joden naar Polen bepleit. In True Finn onderzoekt de kunstenaar opnieuw wat het betekent om op een bepaalde plek geboren te worden. De acht vrijwilligers komen – als in een experiment voor reality-tv – een week lang bij elkaar in een feeëriek huis aan de oevers van een bevroren meer. De opdracht is een nieuwe Finse vlag en een nieuw Fins volkslied te maken. Kunstig mengt Bartana de archetypische stijlelementen van de live soap (het Conflict, het Weglopen, het Moment voor Jezelf, de Winnaar) met adembenemende beelden van de Finse natuur, fragmenten van Finse Heimatfilms en gesprekken tussen de deelnemers over religie en identiteit.

Het resultaat is een fraai in beeld gebracht pleidooi voor de multiculturele samenleving, met aan het eind een plechtig hijsen van de nieuwe vlag. En toch doet True Finn krachteloos aan. Op dit ogenblik is de extreem-rechtse partij de ‘Ware Finnen’ met succes actief in Finland. True Finn ontleent zijn naam aan die partij, maar een dieper verband wordt niet gelegd. De historische context, waarnaar …and Europe will be stunned… zo sterk verwees, blijft in dit nieuwe werk buiten beeld. Dat maakt True Finn tot een mooie, maar ook wat willekeurige exercitie van goede bedoelingen.