De liquidatiezaak wordt vervolgd: wie is de nieuwe kroongetuige Fred R.?

De veroordeelde ‘moordmakelaar’ Fred R. wordt kroongetuige in de rechtszaak over liquidaties in de onderwereld. Wie is hij? Als voetballer ontbrak het hem aan topsportmentaliteit.

Rechters in Amsterdam-Osdorp in 2005 op de plek waar op 2 november drugs- en vastgoedhandelaar Cees Houtman werd geliquideerd voor zijn villa, voor de ogen van zijn vrouw en dochter. De moord is een van de liquidaties waar het Passageproces om draait. Foto ANP / Koen van Weel

In de liquidatiezaak, met de bijnaam het Passage-proces, gaat vandaag het hoger beroep verder. De veroordeelde ‘moordmakelaar’ Fred R. wordt kroongetuige in deze rechtszaak over liquidaties in de onderwereld, zo bleek afgelopen vrijdag. Hierdoor is ook Willem Holleeder opnieuw in beeld als betrokkene. De nieuwe kroongetuige compliceert het al zeer langlopende proces, zo stellen enkele advocaten van verdachten. Vandaag kunnen ze reageren op de deal die justitie met Fred R. sloot. Wie is hij? Als voetballer ontbrak het hem aan topsportmentaliteit.

Door Jan Meeus en Enzo van Steenbergen

De man in het midden. Dat is Fred R., een grote gespierde ex-voetballer uit Hilversum. Jarenlang was hij het draaipunt in een gewelddadige strijd tussen criminelen in de Amsterdamse onderwereld. De grote namen uit het milieu zochten hem aan als zij iemand uit de weg wilde ruimen. Hij regelde de schutters, voorzag ze van wapens, auto’s om mee te vluchten en regelde het geld achteraf. Zijn bijnaam: de moordmakelaar.

Fred R. is echter van helft gewisseld. De spil in het criminele circuit heeft zijn opdrachtgevers verraden. Afgelopen vrijdag maakte het Openbaar Ministerie bekend dat Fred R. een serie verklaringen heeft afgelegd tegen de mensen met wie hij jarenlang optrok. De moordmakelaar is kroongetuige geworden. Met de getuigenis van Fred R. hoopt justitie een serie moorden in het Amsterdamse milieu op te lossen die sinds het einde van de vorige eeuw zijn gepleegd.

Fred R. kent de opdrachtgevers en de schutters

Met kroongetuige Fred R. hoopt het Openbaar Ministerie voldoende bewijs te verzamelen om de opdrachtgevers van moorden in de onderwereld te vervolgen. Fred R. is na Peter la S. de tweede kroongetuige in dit lang slepende strafdossier. De informatie die Fred R. verstrekt, wijst naar drie hoofdverdachten: Dino S., Ali A. en Willem Holleeder. De eerste twee zijn al aangemerkt als verdachten. Holleeder niet. Het gebruik van kroongetuigen in Nederland is zeldzaam. Een kroongetuige krijgt strafvermindering tot maximaal de helft van de geëiste straf. Het is nooit eerder voorgekomen dat justitie een kroongetuige pas opvoert in het hoger beroep van een zaak.

Deze serie moorden is onderwerp van een langlopende strafzaak: het Passage-proces, ook wel de liquidatiezaak genoemd. In die zaak werden elf verdachten veroordeeld voor betrokkenheid bij zeven moorden en een aantal pogingen tot moord. Fred R. kreeg 30 jaar cel, waarvan hij er minimaal 20 zou moeten uitzitten. Op een hoger niveau was het Openbaar Ministerie minder succesvol: zijn vermeende opdrachtgevers ontsnapten allemaal de dans. Terwijl Willem Holleeder, één van zijn vermeende opdrachtgevers, op zijn scooter door Amsterdam-Zuid snorde alsof er niks was gebeurd, zat Fred R. in een zwaarbeveiligde bajes tot 2026.

Wat doe je dan – als man in het midden?

Fred R. heeft zijn keuze gemaakt. Vrijdag werd bekend dat hij belastende verklaringen heeft afgelegd tegen Holleeder. Vorige week is onderzoeksrechter Van Merwijk een nieuw voorbereidend onderzoek naar Holleeder gestart. ‘De Neus’ wordt ervan verdacht opdracht te hebben gegeven voor de moord op twee andere mannen die ooit over hem klikten bij de politie: Cees Houtman en Thomas van der Bijl.

De derde zaak betreft de moord op Cor van Hout, met wie Holleeder midden jaren tachtig op de vlucht sloeg na de ontvoering van Freddy Heineken. Saillant detail: Van Hout was tot zijn dood getrouwd met Sonja Holleeder, de zus van Willem. De advocaat van Willem Holleeder wil niet reageren op deze beschuldigingen.

Holleeder en Van Hout in 1983 nadat ze gevlucht waren naar Frankrijk:

Peter Plasman, tot voor kort de advocaat van Fred R., zei in 2008 al tijdens een zitting dat er door het OM druk werd uitgeoefend op zijn cliënt. “Fred R. is een van de dominostenen die moeten vallen om bij die grote jongens uit te komen. Als hij zwijgt wordt hij veroordeeld en als hij praat moet hij de rest van zijn leven vrezen voor de gevolgen.” Uit de overeenkomst die het OM vrijdag bekendmaakte, blijkt dat Fred R. al in 2007 heeft gesproken over een rol als kroongetuige. Die onderhandelingen ketsten toen af.

Dat was voor zijn veroordeling voor 30 jaar cel. Die heeft hem waarschijnlijk doen kantelen. Een zwijgende Fred R. zou tot minimaal 2026 vast hebben gezeten. Nu gloort het vrije leven in de zomer van 2016. Dan zit tweederde van de vijftien jaar cel erop die hij met het Openbaar Ministerie heeft uitonderhandeld voor zijn eigen criminele activiteiten. Deze afspraak tussen het OM en Fred R. moet nog wel door de rechter worden beoordeeld.

Fred R. is niet de eerste kroongetuige in dit proces over moorden in de onderwereld. Na jaren van heilloos onderzoek, sloot in 2007 de eerste kroongetuige – Peter la S, alias Vieze Peter - een deal met het Openbaar Ministerie. Deze doorbraak leidde echter niet tot veroordelingen van de opdrachtgevers. Vandaar de deal met Fred R. Wie is hij? En hoe werd hij moordmakelaar?

‘Fredje Hummer’

Fred R. is in 1968 geboren in Hilversum. In zijn jonge jaren is hij een begaafd voetballer. Een sterke centrumverdediger. FC Volendam en FC Utrecht geven de jonge R. kansen in de voetbalopleiding, maar hij redt het niet. Het mankeert aan de juiste topsportmentaliteit. Na het uitdoven van zijn voetbalambities belandt Fred R. in de criminaliteit. Hij is een bekend gezicht in zijn woonplaats Huizen, waar zijn voortuin vol staat met grote indianenpoppen. Hij rijdt een felgele Hummer en dankt daar zijn bijnaam ‘Fredje Hummer’ aan. Na zijn veroordeling vorig jaar werd de Hummer te koop gezet voor 13.150 euro.

Over het begin van zijn onderwereldcarrière is vrij weinig bekend. R. wordt door criminelen omschreven als een man die ‘wapens kan regelen’ en hij begeeft zich in de drugshandel. De nieuwe kroongetuige vangt de spotlights voor het eerst in 1998, als hij wordt veroordeeld tot een celstraf van zeventien jaar. Tijdens een ripdeal – het onderscheppen en stelen van een partij drugs – heeft hij volgens de rechtbank iemand doodgeschoten. Fred R. hoeft zijn straf niet uit te zitten: zijn advocaat pleit hem vrij omdat de politie fouten zou hebben gemaakt.

Toch is deze zaak een beslissende wending in zijn criminele loopbaan. Tijdens het voorarrest leert Fred R. in de gevangenis van Heerhugowaard Greg R. kennen, een in de onderwereld beroemde drugshandelaar. Zijn zoon is Jesse R., met wie Fred R. nadat hij vrijkomt een warme vriendschap opbouwt. “Ze zijn heel close”, zegt een getuige over de twee. “Jesse betekent een hoop voor Fred.”

Fred en Jesse

Fred kwam bij Jesse over de vloer, had ook goed contact met zijn broertjes en huurde een villa in Vinkenveen, het dorp waar Jesse opgroeide. Die villa komt in het nieuws, omdat de politie er in 2003 een partij wapens vindt. Handgranaten, een telescoopvizier, kogelwereld vest en meer wapens. Fred R., huurder van de villa, wordt opgepakt. Later blijkt het riante huis eigendom te zijn van actrice Katja Schuurman, die niet weet dat een verhuurkantoor haar huis heeft onderverhuurd aan een beroepscrimineel.

De wapenvondst laat zien dat de vriendschap is uitgegroeid tot een crimineel bondgenootschap. En in de wereld van Jesse betekent dat liquideren. Jesse R. groeide op in een crimineel milieu, en hield zich op hele jonge leeftijd al bezig met harde misdaad. Begin jaren negentig vermoordde Jesse twee Joegoslaven, wiens lichamen later volledig verkoold werden teruggevonden.

Dat is de nieuwe wereld van Fred R. Met Jesse neemt hij een ‘dodenlijst’ aan. De opdrachtgevers zijn volgens het Openbaar Ministerie: Willem Holleeder, Dino S. en Ali A. En Fred R. kan daar over verklaren: hij was er bij toen de contacten zijn gelegd tussen de moordenaars en opdrachtgevers. Voor de politie is dat echter moeilijk te achterhalen. Ze communiceren in codetaal met lastig traceerbare telefoons. ‘Ik heb koorts’ betekent dat er politie in de buurt is.
Hoewel de band tussen Jesse R. en Fred R. – geen familie – hecht was, is er ook een groot verschil. Jesse nam met regelmaat de rol van schutter op zich terwijl Fred koos voor een rol in de schaduw. Anders dan Jesse wilde Fred niet de trekker overhalen. De nieuwe kroongetuige wordt gezien als sluwe organisator.

De dodenlijst

De dodenlijst die Jesse en Fred aannemen staat niet op papier, maar is door een select groepje goed in het hoofd geprent. De namen op de lijst hebben een overeenkomst: het zijn allemaal vermeende vijanden van Willem Holleeder. Het eerste slachtoffer is meteen ook de bekendste crimineel, zo vermoedt het Openbaar Ministerie. In 2003 zouden Jesse en Fred betrokken zijn bij de moord op Heinekenontvoerder Cor van Hout, in het milieu beter bekend als Flipper. Hij wordt voor een Chinees restaurant in Amstelveen doorzeefd met kogels die worden afgevuurd door twee mannen op een motor. De schutters worden niet herkend vanwege de helmen die ze droegen. De motor wordt teruggevonden maar de dader werden nooit gepakt.

Al eerder werd een mislukte aanslag op Van Hout gepleegd:

In 2005 volgt de moord op vastgoed- en drugshandelaar Cees Houtman. Daarvoor is 130.000 euro betaald. Houtman heeft vlak voor zijn dood bij de politie verklaard hoe hij werd afgeperst door Holleeder. ‘De Neus’ werd voor dit feit in 2007 veroordeeld.

Willem Holleeder zat twee jaar geleden enige maanden na zijn vrijlating in een uitzending van College Tour:
http://youtu.be/3ZIgZn_kiMQ

In 2006 volgt nog een moord op een zelfverklaarde vijand van Holleeder: kroegbaas Thomas van der Bijl wordt in zijn café De Hallen in Amsterdam West doodgeschoten. Ook Van der Bijl, bevriend met Cor van Hout en Cees Houtman, werd bedreigd door Holleeder. “Het is een hele irritante man die Holleeder”, zegt Van der Bijl vlak voor zijn dood tegen de politie. “Je kent hem niet meer terug, het is een beest geworden. Hitler was een hond en hij had zijn zoon kunnen zijn.”

Café De Hallen op de hoek Willem de Zwijgerlaan/Jan van Galenstraat in Amsterdam waar kroegbaas Thomas van der Bijl werd vermoord. Foto ANP / Marcel Antonisse

Fred R. zegt nu hardop wat justitie al jarenlang denkt: Willem Holleeder is de opdrachtgever van deze moorden. In strafdossiers zijn bijvoorbeeld foto’s te vinden waar Fred R. en Willem Holleeder samen op staan. Met het binnenhalen van Fred R. zelf als kroongetuige, hoopt het Openbaar Ministerie die vermoedens bevestigd te krijgen. Maar gaat het ook lukken? “We pakken Holleeder alleen op, als we zeker weten dat hij wordt veroordeeld”, zegt een bron binnen justitie.

Zie hier de nieuwe positie van Fred R. De centrale verdediger van weleer is nog altijd de man in het midden.

Fred R. is ineens de spin in het web van het Passageproces. NRC / FG MJ

NRC-redacteur Jan Meeus is vandaag bij het hoger beroep voor het Amsterdamse hof aanwezig en twittert erover. Volg hier zijn tweets: