Oekraïne zwicht voor Moskou; nu is hulp van de EU vereist

Het was een historisch, maar ook dramatisch moment voor Oekraïne. Niet alleen werd de Europese koers van het land bezegeld, toen het Europees Parlement en het Oekraïense parlement dinsdag tegelijk het fel omstreden associatieverdrag ratificeerden. Op dezelfde dag zag Kiev zich ook gedwongen om de oostelijke regio Donbass een mate van autonomie te geven die daadwerkelijke afscheiding alleen maar dichterbij kan brengen.

Voor de televisiecamera’s vierden de Oekraïense parlementariërs het verdrag met de EU met triomfantelijk applaus en het zingen van het volkslied. Achter gesloten deuren stemden ze in met een uiterst pijnlijke wet die de pro-Russische separatisten de komende drie jaar een eigen politie geeft, eigen grensbewaking en eigen verkiezingen. Na het verlies van de Krim, dit voorjaar geannexeerd door Rusland, raakt Oekraïne zo ook de controle kwijt over het oosten. En draai dat na drie jaar nog maar eens terug.

Maar president Porosjenko heeft eieren voor zijn geld gekozen. Zijn poging om via een militaire operatie af te rekenen met de separatisten faalde toen Rusland zijn militaire hulp aan de opstandelingen opschroefde. Het Oekraïense leger werd snel in het defensief gedrongen, de separatisten konden het gebied onder hun controle flink uitbreiden, en om erger te voorkomen moest een verzwakte Porosjenko een onvoordelig staakt-het-vuren accepteren. Met de autonomie die het oosten nu krijgt, erkent Oekraïne machteloos te staan tegenover de Russische overmacht.

Of hiermee ook een eind komt aan de oorlog, is nog de vraag. Kiev is gezwicht voor de Russische druk, en dat kan Rusland en de pro-Russische Oekraïners aanmoedigen op een moment van hun keuze nieuwe eisen te stellen – of zelfs met militaire middelen nieuwe feiten te creëren. Onder tegenstanders van de separatisten is de bitterheid groot en wordt Porosjenko verweten dat hij voor Moskou gecapituleerd is. De Russische inmenging is beloond. President Porosjenko zal alle zeilen moeten bijzetten om in eigen land voldoende steun te vinden voor zijn koers.

Maar er is nu tenminste een kans dat het geweld niet verder escaleert. Dat is belangrijk voor de mensen in het oorlogsgebied, voor heel Oekraïne en ook voor de rest van Europa. Oekraïne mag gezwicht zijn voor Moskou, met het associatieverdrag heeft het land eindelijk de brug naar Europa geslagen waar het zo vurig naar uitkeek. De inwerkingtreding is op het laatste moment wel met anderhalf jaar uitgesteld, maar er is niets veranderd aan de inhoud van dit verdrag, waar Moskou steeds zo fel tegen gekant is geweest.

Voor president Poetin is deze uitkomst op korte termijn een overwinning en een teken dat zijn slinkse schaduwoorlog in het buurland effectief is geweest. Maar hij betaalt er voor de wat langere termijn een hoge prijs voor: de Euraziatische Unie die hij probeert op te zetten, zal het vermoedelijk moeten stellen zonder het grote Oekraïne, dat nu gekozen heeft voor een Europese koers.

Aan het Westen, en vooral de EU, nu de taak Oekraïne te helpen de crisis te overleven, op te krabbelen en economische en politieke hervormingen door te voeren. Mislukt dat, dan zal Moskou daarin de bevestiging van zijn gelijk zien. Maar wil het lukken, dan moeten eerst de wapens zwijgen.