Een eigen land. Wat krijg je dan?

het Schotse referendum

De peilingen voorspellen een nek-aan-nekrace. Wat gebeurt er als de Schotten vandaag ‘yes’ zeggen tegen onafhankelijkheid?

1Waarom houdt Schotland een referendum over onafhankelijkheid?

De Schotse nationalisten voelen zich beperkt door de Britse regering. Ze hebben het gevoel dat er niet naar hen wordt geluisterd, wat ze ook stemmen bij Lagerhuisverkiezingen, omdat de Engelsen meer zetels hebben. Nu hebben ze wel uitvoerende macht op bepaalde terreinen, maar ‘Londen’ int de meeste belastingen en bepaalt dus hoeveel geld beschikbaar is. Daarom willen de nationalisten, „een betere en eerlijkere samenleving creëren voor de Schotten”. Dat kan „als de toekomst in onze eigen handen ligt”, en niet in die van de Britse regering in Londen, beloven zij. De droom van onafhankelijkheid kwam dichterbij toen de Scottish National Party (SNP) van eerste minister Alex Salmond in 2011 de verkiezingen won. In het partijprogramma van de SNP staat al sinds de jaren zeventig dat onafhankelijkheid haar doel is.

2Waarom willen de nee-stemmers bij het Verenigd Koninkrijk blijven?

Zij zeggen dat Schotland nu het beste van twee werelden heeft: én een eigen parlement, én samenwerking binnen een internationale grootmacht, waarin op welzijnsgebied 63 miljoen mensen lief en leed met elkaar delen, en niet slechts 5,3 miljoen.

3Waarom is Schotland eigenlijk deel van het Verenigd Koninkrijk?

Tot in de zeventiende eeuw vochten de Engelsen (die toen al Wales hadden ingelijfd) en de Schotten met elkaar. In 1603 sloten ze uiteindelijk een Unie Der Kronen: James VI van Schotland besteeg ook de troon van Engeland en Ierland. Daaruit volgde in 1707 ook een parlementaire unie.

4Kan Schotland economisch wel op eigen benen staan?

Voor veel Schotten is dit de belangrijkste vraag, en voor- en tegenstanders van onafhankelijkheid goochelen met cijfers. Volgens het Britse ministerie van Financiën is iedere Schot 1.400 pond per jaar beter af in het Verenigd Koninkrijk. Volgens de nationalisten zal onafhankelijkheid juist 1.000 pond per jaar opleveren.

Op basis van de cijfers van de OECD, de Schotse regering, en het Britse Office of National Statistics kun je zeggen dat Schotland een rijk land is: het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking was in 2012 23.543 pond (ter vergelijking: het bbp per hoofd van de hele Britse bevolking was 21.184 pond, en de Nederlandse 25.744 pond).

Maar volgens tegenstanders van onafhankelijkheid rekenen de nationalisten zich rijk: de olie- en gasbaten nemen af, er is nog een staatsschuld en de schulden van twee genationaliseerde banken zijn niet meegerekend. Ook hebben bedrijven gezegd dat ze een onafhankelijk Schotland zullen verlaten.

De nationalisten maken zich geen zorgen. Zij zeggen dat hun nieuwe beleid de Schotse economie zal stimuleren. Bovendien wijzen ze erop dat als de schulden worden gedeeld met de Britten, datzelfde ook geldt voor de bezittingen (van de regeringswijnkelder tot Buckingham Palace); het Schotse deel kan worden geruild tegen de staatsschuld.

5Wat gebeurt er met de Britse olie?

De olie- en gasvoorraden worden belangrijke onderhandelingspunten als Schotland ‘ja’ stemt: in 2012 kwam 67 procent van de Britse vraag naar olie, en 53 procent van het gas uit de eigen voorraad. Als je een lijn langs de grens trekt, ligt 90 procent van de oliebronnen in Schotse wateren. Alle Britten hebben echter geïnvesteerd in de exploratie; volgens unionisten is dus slechts 9 procent van de baten voor Schotland. De SNP – hoewel voor verdeling van Britse bezittingen - zegt: „Het is Schotlands olie.” Hoe dan ook, de opbrengst zal dalen; de schatting is dat er nog voor dertig jaar aan olie voorradig is. De inkomsten zijn afhankelijk van de olieprijs (die daalt), de productie (die daalt), de kosten van exploratie (die stijgen), en de investeringen.

6Welke munt krijgt een onafhankelijk Schotland?

De SNP heeft gezegd dat Schotland het pond zal behouden. Theoretisch kan dat ook: de kroondependances Isle of Man, Jersey, Guernsey, die geen onderdeel zijn van het Verenigd Koninkrijk, gebruiken ook het pond. Maar de Britse minister van Financiën zei: „Als Schotland wegloopt uit het Verenigd Koninkrijk, dan loopt het weg van het pond.”

In 2009 zei Alex Salmond nog graag de euro te willen. Daar is hij van teruggekomen, de ja-campagne zegt in zijn campagnefolders: „Het is onmogelijk dat Schotland wordt gedwongen de euro te accepteren.” Als Schotland echter lid wil zijn van de Europese Unie dan is deelname, zoals voor alle nieuwe lidstaten, uiteindelijk verplicht – als het land aan de Europese criteria voldoet. Vooralsnog zijn het begrotingstekort en de staatsschuld als percentage van het bbp te hoog.

7Blijft Schotland lid van de EU, VN, NAVO, WTO, et cetera?

Ja, zeggen de nationalisten. Er is sprake van „continuïteit van rechtsgeldigheid”, en de Schotse burgers hebben – als deel van het Verenigd Koninkrijk – rechten opgebouwd. In de scheidingsperiode tussen 19 september en 26 maart 2016 (de dag waarop Schotland ook echt onafhankelijk wordt) streven de nationalisten naar „een soepele overgang naar onafhankelijk lidmaatschap”.

De Britse regering waarschuwt voor verlies aan macht: Schotland zal geen lid meer zijn van de VN-Veiligheidsraad, zal geen uitgebreid ambassadenetwerk meer hebben, en het is de vraag of lidmaatschap van de EU zo maar kan. De oud-voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, waarschuwde de Schotten dat het laatste „extreem moeilijk” zou worden. Immers, alle 28 lidstaten moeten instemmen, waaronder landen die zelf kampen met separatistische groepen.

8Wat gebeurt er met de rest van het koninkrijk als Schotland ‘ja’ stemt?

Dat is de grote vraag. De Britse regering wil geen antwoord geven op deze – in haar woorden - „hypothetische” vraag.

In Wales en Noord-Ierland is onvoldoende steun voor afscheiding. Maar de eerste minister van Wales suggereerde al wel dat er een nieuw Hogerhuis zou moeten komen, waarin alle drie overige landen evenveel senatoren zouden moeten krijgen. Ook Mike Nesbitt, partijleider van de Noord-Ierse Ulster Unionists, ziet een „herijking” van de politiek en economie voor zich.

9Treedt de Britse premier Cameron af als hij Schotland verliest?

David Cameron zelf heeft gezegd van niet. Het zou ook slecht uitkomen: er moet niet alleen worden onderhandeld over een boedelscheiding, maar de Britse regering moet beslissen over luchtaanvallen in Irak. Maar het verlies van een landsdeel is zo ingrijpend dat hij waarschijnlijk niet anders kan. Zijn voorganger Lord North werd ook gedwongen tot aftreden toen hij de Amerikaanse koloniën verloor in 1782.

10Is Schotland meteen onafhankelijk als het ‘ja’ stemt?

Het zal nog even duren voordat Schotland dan onafhankelijk is. Een ‘ja’ zou het begin betekenen van onderhandelingen tussen de Schotten en de rest van het Verenigd Koninkrijk. Als het aan premier Alex Salmond ligt, is Schotland op 24 maart 2016 los van de rest van het Verenigd Koninkrijk. Op die dag in 1707 werd de Unie tussen Engeland en Schotland gesloten.

11En wat als het ‘nee’ wordt? Verandert er dan niets?

Ook dan staan de nationalisten niet helemaal met lege handen. Van afscheiding zal het voorlopig niet komen, maar de leiders van de drie grote Britse partijen hebben al beloofd dat het Schotse parlement nieuwe bevoegdheden krijgt, waaronder het recht bepaalde belastingen te heffen. Welke nieuwe bevoegdheden Schotland precies zou krijgen, moet eind januari bekend zijn.

12 En ten slotte: hoe zou de vlag van het Verenigd Koninkrijk er zónder Schotland uitzien?

Mocht Schotland zich afscheiden, dan heeft dat misschien ook wel consequenties voor de vlag. The Union Jack, zoals de nationale vlag heet, is namelijk samengesteld uit de vlaggen van Engeland, Noord-Ierland én Schotland. De Engelsen en Noord-Ieren zijn verantwoordelijk voor het rode en witte kruis; dankzij de Schotten is de achtergrond van de vlag blauw. Knip de blauwe vakjes uit te vlag om erachter te komen hoe de vlag van het Verenigd Koninkrijk er zónder Schotland uit zou zien.