De Schotten stemmen vandaag over onafhankelijkheid. Vijf vragen en antwoorden

Een 'ja'-aanhanger zwaait met de Schotse vlag in Glasgow. Foto Reuters/ Dylan Martinez

Vandaag is een belangrijke dag voor het Verenigd Koninkrijk. De Schotten kunnen in een referendum ‘ja’ zeggen tegen onafhankelijkheid. Volgens de peilingen wordt het heel spannend. Waarom gebeurt het eigenlijk? En kan Schotland zich wel alleen redden? En wat als het ‘nee’ wordt? Vijf vragen en antwoorden, gegeven door onze correspondent Titia Ketelaar.

Waarom houdt Schotland een referendum over onafhankelijkheid?

De Schotse nationalisten voelen zich beperkt bij hun ambities door de Britse regering. Ze hebben het gevoel dat er niet naar hen wordt geluisterd, wat ze ook stemmen bij Lagerhuisverkiezingen, omdat de Engelsen meer zetels hebben. Nu hebben ze wel uitvoerende macht op bepaalde terreinen, maar ‘Londen’ int de meeste belastingen en bepaalt dus hoeveel geld beschikbaar is. Daarom willen de nationalisten, “een betere en eerlijkere samenleving creëren voor de Schotten”. Dat kan als “de toekomst in onze eigen handen ligt”, en niet in die van de Britse regering in Londen, beloven zij. De droom van onafhankelijkheid kwam dichterbij toen de Scottish National Party (SNP) van eerste minister Alex Salmond in 2011 de verkiezingen won met 45,5 procent van de stemmen. In het partijprogramma van de SNP staat al sinds de jaren zeventig dat onafhankelijkheid haar doel is.

Kan Schotland economisch wel op eigen benen staan?

Voor veel Schotten is dit de belangrijkste vraag, en voor- en tegenstanders van onafhankelijkheid goochelen met cijfers. Volgens het Britse ministerie van Financiën is iedere Schot 1.400 pond per jaar beter af in het Verenigd Koninkrijk. Volgens de nationalisten zal onafhankelijkheid juist 1.000 pond per jaar opleveren.

Op basis van de cijfers van de OECD, de Schotse regering, en het Britse Office of National Statistics kun je zeggen dat Schotland een rijk land is: het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking was in 2012 23.543 pond (29.898 euro). Dat zou Schotland het veertiende land binnen de OECD maken (ter vergelijking: het bbp per hoofd van de hele Britse bevolking was 21.184 pond, en de Nederlandse 25.744 pond).

Volgens nationalisten zal onafhankelijkheid 1.000 pond per jaar opleveren.

Maar volgens tegenstanders van onafhankelijkheid rekenen de nationalisten zich rijk: de olie- en gasbaten nemen af, er is nog een staatsschuld en de schulden van twee genationaliseerde banken zijn niet meegerekend. Ook hebben bedrijven gezegd dat ze een onafhankelijk Schotland zullen verlaten.

De nationalisten maken zich geen zorgen. Zij zeggen dat hun nieuwe beleid de Schotse economie zal stimuleren. Bovendien wijzen ze er op dat als de schulden worden gedeeld met de Britten, datzelfde geldt voor de bezittingen (van de regeringswijnkelder tot Buckingham Palace); het Schotse deel kan geruild tegen de staatsschuld.

'Nee'-aanhangers demonstreren tegenover 'ja'-aanhangers op George Square in Glasgow.

‘Nee’-aanhangers demonstreren tegenover ‘ja’-aanhangers op George Square in Glasgow. Foto AFP/ Leon Neal

Blijft/Wordt Schotland lid van de EU, VN, NAVO, WTO, et cetera?

Ja, zeggen de nationalisten. Er is sprake van “continuïteit van rechtsgeldigheid”, en de Schotse burgers hebben – als deel van het Verenigd Koninkrijk – rechten opgebouwd. In de scheidingsperiode tussen 19 september en 26 maart 2016 (de dag waarop Schotland ook echt onafhankelijk wordt) streven de nationalisten naar “een soepele overgang naar onafhankelijk lidmaatschap”.

De Britse regering waarschuwt voor verlies aan macht en aanzien: Schotland zal geen lid meer zijn van de VN-Veiligheidsraad, zal niet zo’n uitgebreid ambassadenetwerk hebben, en het is de vraag of lidmaatschap van de EU wel zo maar kan. De oud-voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, waarschuwde de Schotten dat het laatste “extreem moeilijk” zou worden. Immers, alle 28 lidstaten moeten instemmen, waaronder ook landen die zelf kampen met separatistische groepen.

Wat gebeurt er met de rest van het koninkrijk als Schotland ‘ja’ stemt?

Dat is de grote vraag. De Britse regering wil geen antwoord geven op deze – in haar woorden - “hypothetische” vraag. De SNP antwoordt bij monde van Angus Robertson, fractievoorzitter in het Lagerhuis, dat het “aan hen” is, oftewel aan de rest.

Lidmaatschap aan de EU zou “extreem moeilijk worden”

In Wales en Noord-Ierland is onvoldoende steun voor afscheiding. Maar deCarwyn Jones, eerste minister van Wales is stelliger. Tijdens een lezing in Dublin suggereerde al wel dat er een nieuw Hogerhuis zou moeten komen, waarin alle drie overige landen evenveel senatoren zouden moeten krijgen. Het Lagerhuis is dan verdeeld naar grootte van de bevolking – dus met meer Engelse, dan Welse en Noord-Ierse parlementariërs – het Hogerhuis krijgt een geografische verdeling. Ook Mike Nesbitt, partijleider van de Noord-Ierse Ulster Unionists, ziet een “herijking” van de politiek en economie voor zich.

En wat als het ‘nee’ wordt? Verandert er dan niets?

Ook dan staan de nationalisten niet helemaal met lege handen. Van afscheiding zal het voorlopig niet komen, maar de leiders van de drie grote Britse partijen hebben al beloofd dat het Schotse parlement nieuwe bevoegdheden krijgt, waaronder het recht bepaalde belastingen te heffen. Welke nieuwe bevoegdheden Schotland precies zou krijgen, moet eind januari bekend zijn.

Meer vragen en antwoorden vandaag in nrc.next (€). Vanmiddag tussen 12.00 en 16.00 beantwoorden onder anderen NRC-redacteuren Titia Ketelaar (correspondent Verenigd Koninkrijk) en Mark Beunderman (EU-specialist) vragen over het referendum in Schotland op nrc.nl.