Zet je eigen stroom te koop

Iedereen kan elektriciteit opwekken en verkopen. Tuinders lopen voorop: zij produceren extra stroom die ze verkopen op de energiebeurs.

Illustratie Boudewijn van Diepen

De tuinder van twintig jaar geleden stond op, ontbeet en wandelde naar zijn kassen om zijn tomaten te controleren.

De tuinder van nu staat op, ontbijt, controleert z’n tomaten en duikt om 09.00 uur achter de computer om te handelen op de internationale energiemarkt.

Glastuinbouw vreet energie – stroom voor de lampen, gas voor de warmte. Om de teelt van paprika’s en gerbera’s rendabel te maken, moet de tuinder die energie slim inkopen. En vérkopen, want hij is al lang niet meer enkel consument. Een moderne tuinder produceert naast groente ook stroom, die hij kan verkopen op de energiebeurs.

En dan wordt het opeens ingewikkeld. Wordt het morgen koud, dan moet de verwarming aan. Maar gas is duur, Oekraïne enzo, dus extra energie opwekken loont niet. Of wordt het warm en gaan de airco’s aan en de stroomprijzen omhoog? Dan is het wel een goed idee om elektriciteit te verkopen. Maar ging het niet ook waaien in Duitsland, met al die windmolens?

Optimaal bieden

AgroEnergy in Delft, energieleverancier voor de glastuinbouw en dochter van Eneco, ontwikkelt software die tuinders helpt slim in energie te handelen. BiedOptimaal, dat op 1 oktober live gaat, biedt alvast een blik op de toekomst van energievoorziening.

Tot nu toe was energie voor de meesten gewoon een grondstof, een commodity, zegt Wolf Ketter, hoogleraar next generation information systems aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, die zich bezig houdt met de toekomst van energievoorziening. „Energie was niet sexy, niet modieus.”

Maar we veranderen snel in hoe we denken over energie. Ketter: „Energie is emotioneel beladen geraakt. We vinden er wat van. We willen ons goed voelen over energie. We willen dat onze kinderen opgroeien in een veilige, schone omgeving.”

Veel meer mensen zullen daarom duurzame energie willen inkopen, produceren en verhandelen, zegt Ketter. Stroom komt straks niet meer alleen in voorspelbare hoeveelheden uit centrales, maar zal steeds meer ‘decentraal’ worden opgewekt. Door boeren met windmolens en biogasinstallaties, tuinders met warmte-krachtkoppelingen, vve’s met zonnepanelen. De stroomproductie zal niet constant zijn. Dat levert prijsschommelingen op waar de slimme energiegebruiker z’n voordeel mee kan doen.

De voorlopers zijn de tuinders, die doen dit allemaal al. Zij leveren gezamenlijk bijna 10 procent, 10 terawattuur, van alle stroom die in Nederland jaarlijks wordt afgenomen: 117 TWh. Als alle tuinders hun apparatuur vol aanzetten, dan kunnen ze net zoveel leveren als vijf kolencentrales.

Hoe gaat die tuinder nu te werk? Het simpelste dat hij kan doen is ‘doorkopiëren’, zegt Julien Boonen, directeur operations van AgroEnergy. Kort gezegd: wat hij gisteren aan energie inkocht en verkocht, doet hij vandaag ook. Dat kan slimmer.

De tuinder kan z’n warmte-krachtkoppeling (WKK, een soort aggregaat) aanzetten om zelf stroom op te wekken, maar dat kost meer gas dan de ketel, die wel warmte, maar geen stroom maakt. Wanneer loont het om de WKK aan te zetten? Boonen: „Voor een tuinder kan de energienota wel een derde van de totaalkosten zijn. Slim energie verhandelen kan nét het verschil zijn tussen een rendabele of onrendabele oogst.”

De zon, de temperatuur, de gasprijs

BiedOptimaal berekent het allemaal. De software kijkt naar de warmte- en CO2- behoefte voor de komende vier dagen, naar de verbruikte warmte, de voorspelde wind, zon en temperatuur, en naar de dagprijzen voor gas en stroom op de energiebeurzen. Belangrijk is de sparkspread, het prijsverschil tussen gas en stroom.

Op basis van heel veel data van aangesloten tuinders berekenen de statistische modellen van AgroEnergy de beste deal voor het in- en verkopen van stroom. BiedOptimaal houdt daarbij rekening met allerlei ‘beperkingen’ van de individuele tuinder. Bijvoorbeeld dat z’n WKK minstens twee uur aan moet staan, of de omvang van zijn warmtebuffer (de reservoirs met opgewarmd water). Loont het morgen om gas in stroom om te zetten en op welke uren? Dan zet BiedOptimaal de WKK die uren aan.

Het blijft speculeren op de markt, „de beste prijs weet je pas achteraf”, zegt Boonen. Maar de klanten kunnen volgens AgroEnergy wel een paar procenten op hun rekening besparen, wat op kan lopen tot zo’n 20.000 euro per jaar.

Frank van der Voordt, energiespecialist bij tomatenkwekerij T.W. Van Noord in Oude Tonge, doet ook mee met de pilot. Om 09.00 uur checkt hij het advies van BiedOptimaal, tot 10.00 uur heeft hij de tijd om de gevraagde prijzen of de benodigde volumes aan te passen. Om 13.00 uur ziet hij of zijn bod gematcht is.

In het begin zat BiedOptimaal er nog wel eens naast, zegt Van der Voordt, maar de laatste tijd klopt het advies behoorlijk met wat hij zelf zou bieden. Al kan de warmtevoorspelling in de kas nog wel beter worden afgesteld. Van de Voordt is positief, maar hoeveel de software precies gaat opleveren, weet hij nog niet.

Regelrechte bedreiging

Voor Eneco is BiedOptimaal een interessant onderzoek voor de toekomst. Hoogleraar Ketter wijst er nog eens op: de energieproductie decentraliseert, al hangt het tempo waarin af van het beleid van het land. Het zal de markten in ieder geval volatiel maken. Gaan alle windturbines opeens aan en schijnt de zon, dan móét er meer energie worden afgenomen om overbelasting van het net te voorkomen. Dat kan alleen door de prijzen drastisch te verlagen, dynamic pricing. Dit zien veel energieleveranciers „als een regelrechte bedreiging” van hun businessmodel, zegt Ketter. Hij werkt zelf aan software die particulieren helpt om hun voordeel uit wisselende prijzen te halen.

Energieleveranciers moeten dus nieuwe businessmodellen bedenken. Ze zijn niet langer alleen leverancier, maar ook handelsplatform, adviesbureau, verzekeraar. Met BiedOptimaal kan AgroEnergy ook grote klanten in andere sectoren aan zich binden die zelf stroom opwekken, en gas en stroom bij Eneco afnemen en verhandelen.

BiedOptimaal zal niet in deze vorm voor particulieren beschikbaar komen, denkt Ketter. Op de gasprijs speculeren voor een pot thee is niet rendabel. En een groep bewoners met zonnecellen produceert te weinig om te handelen op de internationale energiemarkt. Zij kunnen de opbrengst straks mogelijk wel lokaal verhandelen, in de stad of de buurt.

Tomatenkweker Van der Voordt zit voorlopig nog om 09.00 uur achter z’n computer, om te controleren wat BiedOptimaal adviseert. Hij moet er nog op leren vertrouwen. Maar straks kan hij weer gewoon opstaan, ontbijten en z’n tomaten checken.