Wat je vandaag mag verwachten van de Algemene Beschouwingen

Voor het eerst sinds 2008 presenteerde het Nederlandse kabinet gisteren een begroting zonder bezuinigingen. Geeft dat de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) ook een ander karakter? Wat zijn de belangrijkste onderwerpen? En wat mogen we verwachten van de fractieleiders? Een programmaboekje en voorbeschouwing in één.

Samsom en VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra voor Vak K tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen van vorig jaar. Foto ANP / Martijn Beekman

Voor het eerst sinds 2008 presenteerde het Nederlandse kabinet gisteren een begroting zonder bezuinigingen. Geeft dat de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) van vandaag en morgen ook een ander karakter? Wat zijn de belangrijkste onderwerpen? En wat mogen we verwachten van de fractieleiders? Een programmaboekje en voorbeschouwing in één.

Dat de werkloosheid daalt, de economie groeit, het begrotingstekort onder de Europese norm blijft en vrijwel iedereen er (een beetje) op vooruit gaat in 2015, betekent niet dat er alleen maar goed nieuws is. Dit zijn naar alle waarschijnlijkheid de drie grootste onderwerpen die in het debat aan bod komen:

  • De internationale crises die deze zomer het nieuws beheersten, en dan met name de opmars van IS en de oorlog in Oekraïne. Niet alleen wat het kabinet gaat doen is van belang, maar ook wat de gevolgen zullen zijn voor de Nederlandse economie. Hoe en in welke mate draagt Nederland bij aan het bestrijden van de islamitische strijders? Hoe lijdt de Nederlandse economie onder sancties tegen Rusland? Kunnen we wel zo voorzichtig optimistisch zijn als het kabinet is?
  • De hervorming van het belastingstelsel - of liever: het uitblijven daarvan. Het huidige stelsel stamt uit 2001 en is sindsdien zoveel aangevuld met regelingen, uitzonderingen en vrijstellingen dat een grote schoonmaak nodig is. Het moet efficiënter, vindt iedereen. Maar hoe? Daar zijn VVD en PvdA het niet over eens geworden deze zomer (lees ook dit stuk uit NRC Weekend), dus nu is er slechts een ruwe schets van wat het nieuwe stelsel zou kunnen worden. De oppositie slijpt de messen, met Pechtold (D66) en Buma (CDA) voorop.
  • De Grote Vraag, zo halverwege de regeringsperiode van Rutte II: wat nu? Vrijwel alle grote hervormingen zijn erdoorheen (met uitzondering van de decentralisatie van de langdurige zorg, die door nog de Eerste Kamer moet worden aangenomen). Dus wat houdt de partijen nu nog samen? Pogingen tot het opstellen van een nieuwe groeiagenda - een hervormingsaddendum - sneuvelden deze zomer ook. Dat maakt, zo schreef NRC afgelopen zaterdag, de toekomst van Rutte II onzeker. Je ziet de oppositie denken: kijk, ze passen alleen nog maar op de boedel. Waar zijn de vergezichten, de toekomstvisies?

Het debat begint vandaag om 10.30 uur. De fractieleiders komen in onderstaande volgorde aan het woord, en kunnen daarbij worden geïnterrumpeerd door andere fractieleiders.

Emile Roemer (SP) spreektijd: 30 minuten

Roemer zal het kabinet waarschijnlijk aanvallen met de harde woorden die hij dit weekend ook in het AD (hier op Blendle) liet optekenen: dat de PvdA dit een sociaal beleid noemt, maar dat dat het dus mooi niet is. Zijn thema’s: de “afbraak” in de zorg en de ouderen die volgens de SP door dit kabinet vergeten worden.

Halbe Zijlstra (VVD) spreektijd: 40 minuten

Zijlsta is er om het kabinetsbeleid te verdedigen. Hij zal er vermoedelijk op wijzen dat er ondanks de stroeve start binnen een jaar enorme hervormingen zijn doorgevoerd, maar er ook - als boodschap aan andere partijen, inclusief coalitiepartner PvdA - op hameren dat de lastendruk voor de hogere inkomens uit de hand dreigt te lopen.

Sybrand Buma (CDA) spreektijd: 30 minuten

Redelijke kans dat Buma zegt dat het kabinet “alleen nog maar op de winkel past”, of iets van die strekking. Vermoedelijk houdt hij daarnaast een pleidooi voor een vlaktaks: een vast belastingtarief voor iedereen en dan een correctie voor de mensen die daar de dupe van worden. Aan de andere kant: de afgelopen weken toonden aan dat Buma succesvoller is wanneer hij een niet-financieel onderwerp aansnijdt, zoals de aanpak van jihadisten. Zeker nu de economische vooruitzichten iets verbeterd zijn, is dat waar hij mee zal proberen te scoren.

Diederik Samsom (PvdA) spreektijd: 40 minuten

Samsom zal waarschijnlijk wijzen op wat er allemaal al bereikt is door dit kabinet, maar ook (geïnspireerd door Piketty, zie stelt dat de vermogensongelijkheid in het Westen de komende tijd flink zal toenemen) zeggen dat hij vermogende mensen zwaarder wil aanslaan. Zet dat tegenover het verhaal van Zijlstra en je ziet meteen waarom VVD en PvdA er deze zomer niet uit zijn gekomen.

Geert Wilders (PVV) spreektijd: 30 minuten

Dit is elk jaar een debat dat veel media-aandacht krijgt, dus Wilders zal ongetwijfeld weer met een mooie stunt komen, zoals de kopvoddentaks (2009) of de bedrijfspoedel (2011). Grote kans dat hij de link legt met zijn meest prominente agendapunt: de islamisering. Die troefkaart leek hij een beetje kwijt te zijn, en het verhaal over Europa en Brussel pakte niet goed uit voor hem, maar met de recente ontwikkelingen kan hij zijn kans schoon zien om weer in het centrum van de aandacht te komen. Ook zijn wetsvoorstel voor het behoud van Zwarte Piet komt waarschijnlijk langs.

Het probleem met Wilders blijft dat hij weliswaar kan scoren met aandacht en goede peilingen, maar zover buiten het politieke midden staat dat het daar vermoedelijk bij blijft.

Alexander Pechtold (D66) spreektijd: 30 minuten

Pechtold is op z’n best achter de interruptiemicrofoon: met energie en vileine humor probeert hij daar het kabinet (en andere partijen) te kijk te zetten. Maar dat is dit jaar lastiger: D66 zit in de ‘constructieve oppositie’ en fungeert als gedoogpartner. De partij heeft z’n fiat al gegeven aan de begroting en kan op dat vlak Rutte dus niet de maat nemen. Verwacht wordt dat Pechtold wel kritiek zal uiten op het uitblijven van de hervorming van het belastingstelsel.

Het wordt interessant om te volgen hoeveel ruimte hij zoekt, hoe hard zijn toon is. Hij kan het kabinet namelijk het komende jaar maken of breken. Op het Binnenhof wordt wel gezegd dat hij de stekker er vroeg of laat uittrekt om zijn goede peilingen te verzilveren, dus hoezeer hamert hij nu op de verschillen tussen VVD en PvdA?

Daarna volgen de volgende partijen nog, aflopend in zetelaantal:

  • Arie Slob (ChristenUnie) spreektijd: 25 minuten
  • Bram van Ojik (GroenLinks) spreektijd: 25 minuten
  • Kees van der Staaij (SGP) spreektijd: 20 minuten
  • Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) spreektijd: 20 minuten
  • Martine Baay-Timmerman (50PLUS/Baay-Timmerman) spreektijd: 10 minuten
  • Norbert Klein (50PLUS/Klein) spreektijd: 10 minuten
  • Louis Bontes (Groep Bontes/van Klaveren) spreektijd: 10 minuten

Morgen: het antwoord van Rutte

Het debat duurt vandaag naar verwachting tot vroeg in de avond; vorig jaar was het even voor achten afgelopen.

Morgen gaat het vanaf 10.30 uur verder: dan komt Rutte met een toelichting en verdediging van het kabinetsbeleid. Hij beantwoordt de vragen die de fractievoorzitters de dag ervoor hebben opgeworpen. Ook Rutte kan ondertussen geïnterrumpeerd worden.

Daarna reageren de fractievoorzitters weer op Ruttes verhaal, waarbij ze doorgaans ook moties indienen. Na een gebruikelijke schorsing wordt er ten slotte over die moties gestemd.