Schaamte in België om euthanasie tbs’er

Dat de Belgische tbs’er Van Den B. dood wil is het gevolg van een falend zorgsysteem, zeggen experts.

Hij is zelf de eerste om de diagnose te stellen: „Ik ben een gevaar voor de maatschappij,” zegt de Belgische gevangene Van Den B. die ruim dertig jaar geleden ter beschikking werd gesteld na meerdere zedendelicten en de moord op een vrouw.

Begin deze week werd bekend dat zijn verzoek om euthanasie wegens „ondraaglijk psychisch lijden” wordt ingewilligd – een primeur waarover in België nu fel politiek debat woedt.

Van Den B.’s eerdere verzoeken tot speciale zorg leidden tot niets, omdat er in België een groot gebrek is aan professionele opvang voor psychiatrisch zieke geïnterneerden.

Dus moeten we nu accepteren dat Van den B. is aangewezen op euthanasie? Experts zijn verontwaardigd. De euthanasieaanvraag is het gevolg van „een falend systeem,” zegt Wim Distelmans, palliatief arts aan de Vrije Universiteit Brussel in De Morgen. „Waarom is Van den B.’s lijden ondraaglijk? Omdat hij is weggestopt en vervolgens vergeten,” zegt de socialistische senator Bert Anciaux in De Standaard. „België moet zich schamen.”

De euthanasiewetgeving in België is ruim en kent, sinds dit jaar, geen leeftijdsgrens waardoor bijvoorbeeld aanvragen van wilsbekwame kinderen ook in behandeling worden genomen.

Maar deze zaak gaat over iets heel anders, meent Anciaux. „Van Den B.’s eerste vraag was niet euthanasie, maar zorg en behandeling.” De 50-jarige Van Den B., naar eigen zeggen „nog altijd worstelend met gevaarlijke seksuele fantasieën”, probeerde in 2011 een plaats te krijgen bij de Nederlandse Pompestichting, gespecialiseerd in zorg voor seksuele delinquenten. Hij was er welkom, maar de Belgische instanties lieten het niet toe waarna Van Den B.’s advocaat de Belgische staat dagvaardde. Zonder succes.

Van Den B. diende vervolgens de euthanasieaanvraag in. Hij mag twee dagen in een ziekenhuis verblijven om afscheid te nemen en om euthanasie te laten plegen. Twee psychiaters hebben, zoals de wet voorschrijft, een positief advies uitgebracht. De familie zegt een arts te hebben gevonden.

„Ik zou het niet doen,” zegt arts Distelmans. Volgens hem was Van Den B. gebaat geweest bij gepaste zorg, „maar die is in België niet voorhanden.” Al meermalen werd België op de vingers getikt door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens wegens nalatige zorg in gevangenissen. Naar schatting 1.000 van de in totaal 4.000 ontoerekeningsvatbaar geachte gevangenen zitten opgesloten zonder enige zorg. Inmiddels hebben zich al vijftien andere tbs’ers aangemeld voor euthanasie.

Het zorgprobleem heerst ook „vóór de tralies, in het gewone leven,” zegt Anita Cautaers van het Centrum Algemeen Welzijnswerk, verwijzend naar de hoge zelfdodingscijfers in Vlaanderen (drie per dag). „We kampen met een structureel tekort aan therapeuten en psychiaters.”