Oekraïne hoopt op vrede na concessies aan Russen

Of de opstandelingen de strijd definitief staken is onzeker.

De stemming zat er in Kiev ogenschijnlijk goed in. Eendrachtig zongen de Oekraïense parlementariërs gisteren na hun goedkeuring van het associatieverdrag met de Europese Unie het volkslied, dat begint met de veelbetekenende regel ‘Nog is Oekraïne niet dood’. En optimistisch verkondigde de Oekraïense president Petro Porosjenko dat dit „een eerste maar beslissende stap” is op weg naar een volledig Oekraïens lidmaatschap van de Europese Unie.

Voor het gemak vergaten Porosjenko en de parlementariërs maar even dat de inwerkingtreding van een cruciale bepaling in het verdrag, die de invoering van ongehinderde vrijhandel mogelijk maakt, onder druk van Moskou met ten minste anderhalf jaar is uitgesteld. Dat devalueert het verdrag, waarvoor duizenden Oekraïners vorige herfst de barricades opgingen nadat de toenmalige regering het had afgewezen.

Achter gesloten deuren deden de Oekraïense parlementariërs enkele uren later bovendien nog enkele grote concessies aan Moskou en de pro-Russische strijders in het oosten van Oekraïne. Ze stemden in met een wetsvoorstel van Porosjenko om de opstandelingen voor drie jaar vergaand zelfbestuur toe te staan. Mensen die de laatste maanden tijdens de gevechten in het oosten van Oekraïne vuile handen hebben gemaakt, kunnen rekenen op een amnestie.

Daarmee geeft Oekraïne feitelijk een deel van zijn territorium op, zoals ook meteen woedend werd geconstateerd door de fel nationalistische oppositie. Sommigen spraken van een capitulatie. „Niemand heeft de president het recht gegeven het lot van de mensen in de Donbass [het oosten] in de handen van terroristen te leggen”, protesteerde Andrij Sentsjenko, parlementslid van de Vaderlandspartij.

Veel keus heeft Oekraïne niet. De afgelopen maanden hebben duidelijk gemaakt dat Oekraïne militair gesproken niet is opgewassen tegen de rebellen, als die volop steun vanuit Moskou krijgen. Van de NAVO heeft Oekraïne, behalve bemoedigende woorden, niet veel te verwachten. De EU wil helpen, maar vooral financieel. En daarmee win je een oorlog niet. Porosjenko presenteert deze concessies, die in feite de status-quo formaliseren, als een offer dat nodig is om de vrede te herstellen. Is dat zo? Is dit het einde van de oorlog in het oosten van Oekraïne?

Dat hangt deels af van de opstandelingen. Andrej Purgin, woordvoerder van de rebellen in Donetsk, erkende dat de wetsvoorstellen „positieve elementen” voor een dialoog met Kiev bevatten. Als een grote verrassing zullen ze voor hem niet zijn gekomen. Ze maken namelijk deel uit van de voorwaarden van het akkoord dat Oekraïne twee weken geleden in Minsk sloot met Rusland en de pro-Russische rebellen. Bij dat akkoord werd tevens de huidige wapenstilstand overeengekomen. Maar Purgin zei gisteren ook dat de rebellen vasthouden aan hun eis zich van Oekraïne af te scheiden.

Ook blijft onzeker of Moskou hiermee verder af wil zien van steun aan nieuwe subversieve acties in Oekraïne of andere gebieden aan zijn grens. Het feitelijk opgeven van bezet gebied aan pro-Russische rebellen in Oekraïne vormt voor met name de Baltische staten een verontrustend precedent.

De regering in Kiev blijft intussen aansturen op nauwere contacten met Europa, ondanks alles. „Geen natie heeft ooit zo’n hoge prijs betaald om Europees te worden”, zei Porosjenko.