Forelbaars en murene werken efficiënt samen voor hun lunch

Onderzoek toont aan dat forelbaarzen andere vissen inzetten tijdens de jacht, als een ‘sociaal’ werktuig.

De grote baarzen zijn goed in de jacht in open water en de slangachtige murene is juist in rif- en rotsholten in zijn element. Foto A.L. Vail (Current Biology)

Samenwerking tussen collega’s geldt binnen bedrijven als een groot goed, vaak met dure cursussen gestimuleerd. Vissen hebben die cursussen niet nodig. Zij kunnen onder water prima teamverbanden smeden. En nu blijkt: ze zijn er verrassend flexibel in.

In 2006 werd al ontdekt dat rond koraalriffen zeebaarzen vaak murenes uitnodigen voor een gezamenlijke jacht. De grote baarzen zijn goed in de jacht in open water. En de slangachtige murene is juist in rif- en rotsholten als roofvis helemaal in zijn element. Een prooi die uit het open water is ontkomen naar een schuilplaats, kan daar – hopelijk voor de baars – door de murene uit worden verdreven of – hopelijk voor de murene – al in die schuilplaats worden gegrepen.

Per saldo schieten de heel verschillende vissoorten er met dat samen lunchen aantoonbaar wat mee op. Met zijn betere gezichtsvermogen wijst de baars de murene ook waar een prooi ontkomen is of waar hij een nieuwe ziet.

En nu verbazen vissen opnieuw. Onderzoekers aan de Universiteit van Cambridge haalden luipaard-forelbaarzen naar het kunstmatige rif in het laboratorium (Current Biology, september 2014). Ook deze soort is een voorbeeldig samenwerker. Als echte teambuilder zoekt hij enthousiasmerend allerlei dwarsverbanden met collega’s op het rif, als echte vissenvis zogezegd. De proefvissen konden samenwerken met modellen van murenes die zich functioneel gedroegen als in het wild of na uitnodiging wel tevoorschijn kwamen maar gewoon maar wat aanmodderden.

Stap één is dat de forelbaarzen vrij degelijk met hun uitnodigingen omgaan. Ze halen vrijwel alleen murenes bij een jachttocht als er werkelijk een hapje uit een schuilplaats verdreven moet worden. Dus van een simpele vuistregel als ‘murene zien – nodig hem uit’ is geen sprake.

De tweede aangetoonde stap is iets waarbij apen- en mensenonderzoekers zich nu achter de oren krabben. De volgens ons vrij eenvoudige roofvis heeft een scherp oog voor gegadigden die góéd presteren. Verzakende murenes laat hij gaandeweg links liggen. Wij waren zo blij met onze afstammingslijn die het ons en chimpansees mogelijk maakt uniek samen te werken – en daarbij ook nog eens kritisch te zijn met wíé. Dat onderscheid is nu verwaterd.

Bovendien is er volgens visaanhangers dat andere unieke dat vervalt. Werktuiggebruik. Zijn zien de murene als sociaal werktuig, zonder handen met afstandsbediening bestuurd. Dat overstijgt het gebruik van een stokje om naar termieten te vissen, of het nog echt in handen nemen van een hengel of stuurwiel. Respect. Ons past nederigheid. Maar wij hebben cursussen.