En dan nu de korte termijn: verlicht de lasten

Met de structurele hervormingen zit het wel goed. Versimpel nu ook het belastingstelsel en verlicht de lasten, stelt Sywert van Lienden.

Illustratie Hajo

In een indrukwekkend tempo weet het kabinet-Rutte II hervormingen tot stand te brengen. Zonder overdrijving kan men stellen dat de meerderheid van de doelstellingen gehaald is. Belangrijke thema’s als de kostbare vergrijzing, de verduurzaming van de energievoorziening, een beter functionerende arbeidsmarkt en een eerlijker pensioenstelsel staan eindelijk op de agenda.

Niet altijd is de wetgeving van goede kwaliteit, doelmatig, toereikend en in het juiste tempo. Maar de goede richting is er, en de vaart ervan verraadt een politieke stabiliteit die velen niet zien. Het maakt dat de overheidsfinanciën na deze kabinetsperiode tijdens de diepste crisis in 80 jaar een houdbaarheidsoverschot laten zien.

Deze observaties staan haaks op de opvatting van velen over de politiek. De talloze akkoorden die met plakband aan elkaar verbonden lijken te zijn. De hoge mate van politieke volatiliteit, de focus op beeldvorming in plaats van resultaat. De hijgerigheid van politici en media. Alles lijkt te wijzen op een politiek die extreem gericht is op de korte termijn.

De miljoenennota toont echter beleidsmatig het tegenovergestelde. Het is goed dat er zoveel focus is voor de lange termijn en de structuur van de economie. Maar ook de korte termijn is als springplank daarvoor belangrijk. En feit is dat het beleid op korte termijn niet functioneert als springplank, maar als een natte kartonnen doos waar de economie doorheen zakt zodra zij zich afzet.

Het probleem van Nederland is nog steeds dat het in een balansrecessie zit waar de vraagzijde het probleem is, en niet de aanbodzijde. Het is een fabeltje dat ons land zich uit deze crisis kan exporteren, het moet zich uit deze crisis consumeren.

Nog steeds staan een miljoen huizen onder water, bezuinigt tweederde van de bevolking op de uitgaven en trekken investeringen nauwelijks aan omdat de potentiële output van onze fabrieken al hoger ligt dan de vraag. We zijn economisch nog steeds niet terug op het niveau van voor de crisis, en waarschijnlijk zijn we permanent een procent of tien van onze welvaart kwijt.

Dat is het directe gevolg van politiek handelen. De kern blijft dat politici hardnekkig geloven in misconcepties. We sparen ons gezamenlijk niet rijk, maar arm. De staatsschuld is niet ons grootste probleem, dat zijn de private schulden. De uitgaven bevriezen en de inkomsten verhogen is niet hetzelfde als bezuinigen. Lage groei met een lager tekort is niet te prefereren boven hoge groei met een hoger tekort. Economische dogma’s gijzelen de politieke agenda nu al een paar jaar, ondanks veelvuldig waarschuwen door economen van naam en faam.

De komende dagen zou de Tweede Kamer de springplank voor de korte termijn moeten bouwen, die beleid op de langere termijn kans van slagen geeft. Want wat heb je aan een stevig fundament onder een gammel huisje dat omver geblazen wordt bij de eerste tegenwind?

Het kabinet heeft de voorzet gegeven. Grootschalige lastenverlichting door versimpeling van het belastingstelsel. Prijskaartje: drie tot zes miljard euro. Opbrengst: vijftien miljard euro lastenverlichting, meer werkenden, koopkracht en investeringskansen. Als de vakbonden daarnaast een stevige looneis indienen, knapt de vraagzijde van de economie behoorlijk op in een tijd van lage inflatie.

De PvdA en VVD zijn het over deze hervorming niet eens geworden, en de oppositievrienden ruiken bloed. Wordt dit voorstel dan bedreigd door politieke instabiliteit, veroorzaakt door verkiezingen komend jaar? Dat lijkt mij nog maar zeer de vraag.

De gevreesde Provinciale Statenverkiezingen van volgend jaar zijn mogelijk minder gevaarlijk dan gedacht. Als het kabinet opschiet met de resterende wetgeving heeft het komende zomer de handen vrij in de Eerste Kamer, en kan het werken vanuit een bestaande meerderheid in de Tweede Kamer. Er is inhoudelijk steun vanuit een te verwachten meerderheid van partijen voor begrotingen zonder noodpakketten en lastenverlichting die betaald wordt uit te verwachten groei. Zonder een eventuele meerderheid in de Eerste Kamer sneuvelt het nog niet zomaar.

De Tweede Kamer heeft de komende dagen de mogelijkheid te kiezen voor de korte én de lange termijn. Verzilver die lastenverlichting.