Dag 1 van de Beschouwingen: hoe deden de politieke leiders het?

De eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen duurde vooral heel erg lang. Zo lang zelfs dat hij rond de publicatietijd van dit artikel nog altijd bezig is. Toen hadden de belangrijkste fractievoorzitters echter al wel gesproken. Hoe deden zij het? Wie scoorde en wie niet? Een overzicht.

Partijleiders Emile Roemer (SP), Bram van Ojik (GroenLinks), Alexander Pechtold (D66) en Sybrand Buma (CDA) tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Foto ANP / Martijn Beekman

De eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen duurde vooral heel erg lang. Hoe deden de belangrijkste fractievoorzitters het? Wie scoorde en wie niet? Een overzicht.

1. SP - Emile Roemer

Foto ANP / Martijn Beekman

Roemer, die als leider van de grootste oppositiepartij het debat mocht openen, keerde zich zoals verwacht tegen wat hij het ‘afbraakbeleid’ van dit kabinet noemde. Hij zei het een schande te vinden dat het woord ‘armoede’ gisteren in de Troonrede ontbrak en vroeg aandacht voor de bezuinigingen op ouderenbeleid en de stijging van het eigen risico in de zorg.

Toen Roemer werd gevraagd wat hij dan anders zou doen, kwam hij er niet goed uit doordat de SP-leider geen tegenbegroting had opgesteld. Volgens onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus werd Roemer gegrild door coalitie én oppositie:

“Roemer werd pijnlijk goed gegrild – door oppositie én coalitie - op het gebrek aan financiële onderbouwing van zijn alternatieven. Hij werd in de verdediging gedrukt, gevloerd en stond niet meer op. Roemer was effectief richting eigen kiezers inzake zorg en armoede, maar heeft de kans op een agendasettend optreden gemist. Roemer is niet alleen geen Wilders maar – helaas voor de SP – ook geen Jan Marijnissen.”

Twitter avatar pdekoning petra de koning In vak K worden ze vrolijk wakker nu @emileroemer t moeilijk heeft. Vooral @LodewijkA was er weer helemaal bij #apb

2. VVD - Halbe Zijlstra

Foto ANP / Martijn Beekman

VVD-fractievoorzitter had vooraf de lastige taak het kabinetsbeleid te verdedigen. Hij legde in zijn eigen bijdrage de nadruk op de gunstige economische vooruitzichten, die volgens hem mede het gevolg zijn van het beleid van het kabinet. Zijlstra sprak ook veel over de internationale dreigingen vanuit Rusland en de Islamitische Staat. Hij beloofde het kabinet te zullen vragen ook volgend jaar meer geld uit te trekken voor defensie.

Zijlstra kreeg een aantal lastige vragen van D66-leider Pechtold (over het uitblijven van de herziening van het belastingstelsel) en Wilders (over de positie van de islam in Nederland), maar kwam geen moment in de problemen, analyseerde onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet:

“Hij had in potentie de lastigste klus van de dag als fractievoorzitter van de grootste coalitiepartij. Maar hij was sterk, stabiel en kwam geen moment in de problemen. Hij toonde zich vooral de pragmatische liberaal. Wilders wist hem niet van zijn stuk te brengen. Een interruptie van Pechtold over de hervorming van het belastingstelsel pareerde hij met gemak. En hij gaf Bontes (ex-PVV’er) een fikse draai om de oren in een debatje over MH17: het origineel is altijd beter dan een kopietje.”

3. CDA - Sybrand Buma

Foto ANP / Bart Maat

CDA-leider Sybrand Buma, die zich heeft ontpopt tot een van de leiders van de oppositie, had wel een tegenbegroting gemaakt en bereikte daarmee dat er tijdens het debat lange tijd over de voorstellen van het CDA werd gesproken. Zo zei hij dat hij het belastingstelsel wil hervormen door een vlaktaks in te voeren, wat inhoudt dat iedereen hetzelfde belastingtarief betaalt, behalve de mensen met een topinkomen.

Buma zei verder dat de begroting van het kabinet “volkomen tekortschiet” als het gaat om economische groei en het creëren van banen. Dit is wat we al van Buma verwachtten: een betoog dat VVD en PvdA voor de komende twee jaar niet meer op de planning hebben staan dan “dromen, denken en filosoferen”.

Het relaas van Buma was een “herkenbaar CDA-verhaal”, zei Tom-Jan Meeus na afloop:

“Het was een herkenbaar CDA-verhaal. Buma had wel moeite met de verdediging van zijn tegenbegroting - die sowieso illustreert hoe smal de marges zijn. Opmerkelijk was de kritiek van Pechtold op Buma, met wie het CDA later in deze Beschouwingen snellere belastinghervorming hoopt af te dwingen. De illustratie dat Nederlandse politiek altijd uitdraait op gelegenheidsvriendschap.”

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Buma en Pechtold werken prima samen. Tenzij ze met elkaar debatteren #apb14

4. PvdA - Diederik Samsom

Foto ANP / Martijn Beekman

PvdA-leider Samsom, die net als Zijlstra vandaag de taak had het kabinetsbeleid te verdedigen, focuste in het begin van zijn termijn op integratie. Hij vroeg premier Rutte zich morgen duidelijker uit te spreken tegen de taal en politiek van Wilders. “We kennen de premier als iemand die nog wel eens de schouders wil ophalen, onder het motto van niet op elk stuk rood vlees reageren. Mijn oproep aan hem zou zijn: laat die terughoudendheid varen”, zei Samsom. Even daarvoor had hij al een aanvaring met Wilders over de populariteit van Islamitische Staat onder sommige Nederlandse moslims.

Samsom was ook kritisch over wat het kabinet doet om de werkgelegenheid te bevorderen. Een jaar geleden vroeg Samsom om maatregelen die tot meer banen moesten leiden, zoals het verruimen van kredieten aan het midden- en kleinbedrijf en het stimuleren van investeringen door pensioenfondsen in Nederland. “Dat leidt nog niet tot zichtbaar resultaat”, zei Samsom, die premier Mark Rutte (VVD) daarvoor ter verantwoording riep. Het kabinet moet meer doen dan “faciliteren en dereguleren”, zei Samsom.

Onze politiek redacteuren twitterden dat de stellingname van Samsom in het debat bijzonder is:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Samsom neemt, voor het eerst tijdens deze coalitie, afstand van Rutte #apb14
Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Samsom neemt dus voor het eerst stevig het kabinet de maat, over werkgelegenheid en Wilders. Is de Rode Bolkestein eindelijk opgestaan? #apb

Meeus voegt nog toe: “Hij is nog lang geen Bolkestein onder Paars I – maar het is een beginnetje.”

5. PVV - Geert Wilders

Foto ANP / Martijn Beekman

PVV-leider Wilders verraste door te beginnen met lovende woorden in de richting van het kabinet. Hij wilde “oprecht een compliment geven aan het kabinet” voor de manier waarop premier Rutte en verschillende bewindslieden zijn omgegaan met de ramp rond vlucht MH17. “Dat was dan ook meteen de afdeling complimenten”, aldus Wilders, die vervolgens direct met felle kritiek komt op de kabinetsplannen uit de Miljoenennota. “Iedereen, werkelijk iedereen is de klos”, zo zei de PVV-leider.

Wilders hield zijn bekende verhaal: het kabinet pakt de burger en de islam is het grootste gevaar dat Nederland bedreigt. Pechtold interrumpeerde hem even, net als Slob (ChristenUnie), maar op veel van de bekende PVV-voorstellen gingen de andere partijen niet in. Het was opvallend dat Wilders geen enkel woord wijdde aan Europa, constateerde onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus op Twitter:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Met de gevaren van de EU is het blijkbaar weer over #wilders #apb14

Wilders haalde met zijn inbreng vanavond een mager resultaat voor de PVV, concludeerde Meeus:

“Wilders voelde vandaag de pijn van het verlies van drie fractieleden, waardoor hij pas vanavond om 21.00 uur aan de beurt was. Het gaf hem niet de agendazettende kansen die hij jarenlang gewend was. Hij werd, ondanks twee kleine interrupties, door vrijwel de gehele Kamer genegeerd – zodat hij amper zijn favoriete rol kon spelen: andere fractievoorzitters verbaal attaqueren. Een mager resultaat vanuit PVV-oogpunt.”

6. D66 - Alexander Pechtold

Foto ANP / Martijn Beekman

Pechtold begon met het buitenland, volgens hem hét onderwerp van dit moment. “Hoe kleiner het land, hoe groter het buitenland. Daarvan is Nederland zich deze zomer opnieuw bewust geworden”, zo zei Pechtold. De D66-leider hamerde daarna op het binnen tien jaar energieonafhankelijk worden van landen als Rusland. “Poetinvrij” moet Nederland worden, aldus Pechtold.

Een latere uitspraak van Pechtold illustreerde de dubbelzinnige houding die D66 tegenover dit kabinet heeft. De partij heeft meegepraat over de begroting, maar steunt niet alle plannen van het Rutte II. “Alles bij elkaar een goed te verdedigen begroting, maar niet één die feestelijk is”, aldus Pechtold. Pechtold vervolgde dat er meer nodig is dan deze begroting. Hij sprak de hoop uit dat het kabinet met voorstellen blijft komen die Nederland vooruit kunnen helpen. In zo’n geval kan Rutte II op de steun van D66 blijven rekenen.

Pechtold kwam één keertje een beetje in de problemen toen VVD-fractieleider Zijlstra vroeg of D66 uitgewerkte ambitieuze plannen op het gebied van herziening van het belastingstelsel. “Ik heb met u aan tafel gezeten. Maar niets gehoord.” Tot nu toe was niet bekend dat D66 met het kabinet gesproken over herziening van het belastingstelsel. Pechtold ontkende daarop overigens dat over het onderwerp uitgebreid gesproken was.

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Zijlstra over het gebrek aan ambitie dat Pechtold het kabinet verwijt: ‘Ik heb met u aan tafel gezeten. Maar niets gehoord.’