Ambitieuze schets belastingstelsel, maar vage timing

Staatssecretaris Wiebes (VVD) sprak gisteren over zijn fiscale hervorming van 15 miljard. Hij zet slechts „eerste stappen”.

Vlak voor de zomer waren ze eruit, vertelde staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) gisteren bij een toelichting op zijn langverwachte hervormingsplan van de belastingen. Toen heeft hij tijdens een lange avondsessie met het kabinet zijn collega-bewinsdslieden „geëntertaind” met zijn ideeën over het huidige stelsel en hoe dat verbeterd moet worden.

Wiebes wist zijn gehoor te overtuigen. Hij ontwaarde „strijdlust” en „ook enige ontroering”.

De uitkomst van dat kabinetsoverleg is een brief aan Tweede Kamer met „keuzes voor een beter belastingstelsel”. Dat is een ambitieus verhaal zonder concrete voorstellen. Het doel is eenvoudig: vereenvoudiging en werkgelegenheid creëren. Daar kwamen de twee coalitiepartners VVD en PvdA wel uit.

De ambitie is groot: honderdduizend extra banen door de lasten op arbeid met 15 miljard euro per jaar te verlichten. Dat zou iedereen wel willen. Maar de timing ervan is vaag en de financiële dekking ongewis.

De eerste stappen zullen nog „in deze kabinetsperiode” worden gezet. Daarna, als er „breed draagvlak” is gevonden, moeten „de overige onderdelen worden vertaald in concrete maatregelen”. Zo ontstaat „een herziening met twee snelheden”. Een half jaar na zijn aantreden heeft de nieuwe staatssecretaris zich de taal van het Binnenhof goed eigen gemaakt.

Hamvraag is hoe het kabinet aan de benodigde 15 miljard euro lastenverlichting denkt te komen in tijden dat de economische groei op z’n best mager is. Achter de schermen botsten de regeringspartijen hier de afgelopen maanden over. De VVD wil kosten besparen door minder uit te geven („kleinere overheid!”), de PvdA wil geld afromen bij grote vermogens en hoge inkomens („Piketty!”).

Ze zijn er kennelijk niet écht uit gekomen, want Wiebes schetst een andere financiering: andere fiscale verschuivingen en potentiële meevallers op de begroting. Het kabinet heeft acht onderdelen van de huidige belastingen aangewezen die anders en efficiënter georganiseerd zouden kunnen worden. Denk daarbij aan harmonisering van de btw (waardoor het lage tarief van 6 procent omhoog zal gaan), vereenvoudiging van het toeslagenstelsel (te beginnen met de kinderopvangtoeslag), het snoeien in de aftrekposten en het verschuiven van rijksbelastingen naar gemeentelijke belastingen.

Omdat het „onwaarschijnlijk” is dat de fiscale ruimte van 20 miljard in het nog te bewandelen „politieke proces” in z’n geheel wordt behaald, rekent het kabinet zekerheidshalve met de helft: 10 miljard. Blijft er nog 5 miljard nodig om de „onvermijdelijke inkomenseffecten” van het nieuwe stelsel voor bepaalde groepen, die nu nog niet bekend zijn, te verzachten. Deze „smeerolie” moet komen uit meevallers in de begroting. Wiebes zegt met ‘zijn’ minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) te hebben afgesproken dat de ruimte die in de komende jaren ontstaat voor lastenverlichting zal worden gereserveerd. Dijsselbloem zelf was daar even later bij zijn eigen perspersconferentie veel minder stellig over, maar zei dat de beoogde belastinghervorming zeker „prioriteit heeft” voor het kabinet.

In een apart onderonsje met enkele media nam de minister-president de vaagheid niet weg. Er is volgens Rutte in het kabinet „geen politieke onenigheid”, maar er kunnen pas concrete afspraken worden gemaakt „als we weten hoeveel ruimte er is”. Alles hangt zo kennelijk af van de economische ontwikkelingen. Zoals Wiebes het zei: „Als de economie ons vriendelijk aankijkt”, moet dat nieuwe stelsel „binnen tien jaar mogelijk zijn.”