Verstikkend drama over kindermoord

Noortje Herlaar als Agnes: tragisch, niet zielig. Foto Roy Beusker

Serene zang van het Kyrie eleison klinkt op in het halfduister. Een reusachtig kruis en schuin invallende lichtbanen roepen een kerkelijke sfeer op. Non Agnes is gehuld in het hemelsblauw; ze lijkt te zweven. Zo begint de toneelvoorstelling Agnes van God bij Albert Verlinde Entertainment in de regie van Paula Bangels.

Deze ingetogen stijl zet zich voort. In dit argumentatiedrama is geen plek voor spectaculaire dynamiek. Inzet is de waarheid die dokter Martha Barentz wil achterhalen over de moord door Agnes op haar pasgeboren kind. Waarom doodde ze het? Wie is de vader? Agnes hult zich in geheimzinnig stilzwijgen. Toch zal ze voor de rechter moeten verschijnen. Het stuk van John Pielmeier is beroemd dankzij de verfilming in 1985 met Jane Fonda als dokter. Kort daarna kwam het in Nederland op toneel met Marie Louise Stheins en Linda van Dyck.

Dokter Barentz, vertolkt door Eva van de Wijdeven, is scherp en vasthoudend in haar onderzoek, op het genadeloze af. Dat geeft aan de voorstelling een onmisbare drive. Willeke van Ammelrooy in de rol van Moeder Overste neemt Agnes in bescherming. Noortje Herlaar als Agnes volhardt in haar ongrijpbaarheid, en geleidelijk komen er steeds gruwelijker gebeurtenissen aan het licht. Misbruik in haar jeugd, een duistere rol van de Moeder, een godsbesef met traumatische gevolgen.

Als Agnes onder hypnose tot bekentenissen komt, krijgt de voorstelling spanning. Moeder verzet zich uit alle macht tegen de waarheid. En de dokter dwingt en wringt verder. Zelfs waaiert de dialoog uit naar de rationele houdbaarheid van Maria’s onbevlekte ontvangenis.

In de bewerking door Louis van Beek concentreert het drama zich op het spanningsveld tussen wonder en wetenschap. De keuze van Verlinde Entertainment voor een regisseur als Paula Bangels is opmerkelijk: zij ensceneerde bij de Paardenkathedraal in Utrecht vaak duistere voorstellingen over in hun leven verstikte personages. Dat is nu ook het geval.

Non, Moeder en dokter komen op geen enkele manier tot toenadering of verzoening. Dat is een harde regiekeuze die de rol van Agnes tragisch maakt en niet zielig. Dat laatste is ook een grote verdienste van Noortje Herlaar. Van Ammelrooy neemt deze speelstijl helaas te nauwgezet: haar rol is massief, ze gunt de Moeder geen adem.

Aan de speelstijl op de première gisteravond kleeft echter een nadeel: de dialogen klinken statisch en uit het hoofd geleerd, met veel versprekingen. Dit heeft nog veel zorg nodig.