Ruzie om sigaretten, huilen bij de koeien

Hoe is het nu in Utopia? Na acht maanden draait het in droomland om geld en schreeuwen: ‘Fucking zwijnenstal. Rot op.’

Als Utopia gescript zou zijn, dan zouden de schrijvers een beetje overdreven hebben. Te veel ruzie, te veel huilen, te veel stuk- gelopen relaties.

Maar drama heeft geen script nodig. Zet vijftien vreemden bij elkaar in een loods en ze zullen elke dag een beetje meer de controle over zichzelf verliezen. Zo zegt Colinda dat ze 9/11 en de Bijlmerramp heeft voorspeld. „Het is bewezen dat het zo is.” Doet Ruud zijn best haar te „ontmaskeren” door haar te bespioneren als ze voor 75 euro readings geeft aan de picknicktafel. Barst zijn verloofde Billy dagelijks in huilen uit en eindigt ze alle gesprekken schreeuwend met „Je begrijpt me toch niet.”

Ja, Utopia bestaat nog. Al 259 dagen wonen vijftien ‘Utopianen’ in een loods in Laren en bouwen aan de ideale samenleving. Dagelijks volgen nog zes- tot zevenhonderdduizend kijkers de realitysoap op SBS 6. Daarmee is het programma één van de succesnummers van de zender van mede-eigenaar en tv-producent John de Mol (zie inzet).

Als bedenker van Big Brother stond De Mol in 1999 aan de wieg van reality-tv. Dat was een revolutie: kijken naar gewone mensen. Het werd al snel: kijken naar de domheid en slechtheid van gewone mensen. Dit kwam ook terug in andere tv-genres. De Mol kreeg genoeg van die cynische afzeik-tv en kwam met The Voice of Holland. Daarmee maakte hij talentenshows positief. Met Utopia wilde hij hetzelfde doen voor reality: het moest ‘positieve, constructieve’ reality worden. Geen hedonisten die op een bank hangen, maar idealisten die de schouders eronder zetten. De deelnemers verblijven 24 uur per dag op een afgesloten terrein en moeten in hun eigen levensonderhoud voorzien.

Wat doen de Utopianen? De meesten sporten een beetje, timmeren af en toe aan een project, volgen een sapkuur, melken de koeien of werken aan hun lichaam. Voor iedereen die Utopia verlaat (vrijwillig of na de maandelijkse wegstemronde), komt een nieuwe bewoner. Maar de nieuwkomers herinneren zich al snel niet meer waarvoor ze kwamen. Na een tijdje in de loods lijkt niemand zichzelf nog onder controle te hebben.

Zo kwam René rustig binnen, maar liep hij na een maand schreeuwend de loods uit: „Fucking zwijnenstal. Rot op. Stomme varkens”. Hij had voorgesteld om elke dag met alle bewoners het terrein schoon te maken. Die bleken niet enthousiast. Even later zat hij snikkend op een bankje.

Helaas, wat betreft ruzie en hysterie lijkt Utopia sprekend op andere reality, en heeft Utopia nooit het positieve gevoel gekregen wat De Mol had beloofd.

En hoe zit het met het bouwen aan de autarkische commune? Voordat Utopia begon, zei De Mol dat het zou gaan om overleven. Maar dat is niet het juiste woord. In het gelijknamige boek uit 1516 beschrijft Thomas More een communistisch eiland waar geld niet bestaat. In John de Mols Utopia draait juist alles om geld.

De bewoners moeten zelf geld verdienen. Ze mogen niet van het terrein af dus verkopen ze hun zelfgemaakte producten in een webshop. Ze maken schilderijen (een schilderij van Billy kost 175 euro) en timmeren vogelhuisjes. En er is een bed and breakfast – al zegden sommige klanten af nadat ze op de live-stream zagen dat Ruud en Billy seks hadden in het gastenbed.

Dat gaat de goede kant op, zou je denken. Maar de kas van Utopia BV stond een paar weken geleden op min 7.000 euro. Armoede in Utopia betekent oud brood zonder beleg en minder sigaretten – waar dan weer ruzie over is. Inmiddels is de BV weer uit de schulden. Sinds vorige week moeten de bewoners ‘belasting’ betalen aan Utopia.

De Hongerspelen zouden het toch al niet zijn geworden, want supermarkt Plus blijft gewoon eten bezorgen. De ideale samenleving wordt gesponsord. De bewoners maken selfies met een Sony-telefoon en werken achter een Vaio-laptop. Voor klusjes komt er een Hornbach-klusjesman langs met een lijstje. Niet zo heel autarkisch dus.

Echt nieuw aan Utopia is de grote rol van internet: wie 2,50 euro betaalt, kan 24 uur per dag naar de live streams kijken en meepraten in de chat. Zo boort De Mol een nieuwe inkomstenbron aan en bouwt hij aan een hechte, trouwe kijkersgemeenschap. Er is een Facebookgroep en er staan fora vol over de bewoners. Op een pagina worden blootfoto’s van de bewoners verzameld. In de chat nemen veel kijkers het op voor hun favoriete bewoners. Of juist niet. „Tering-Irakees moet gaan vechten in Irak”, schrijft iemand als vluchteling Ivan in beeld is. En: „Billy heeft een zuigmond”, als Billy in huilen uitbarst.

Eind 2014 moet één deelnemer winnen. Alleen zegt SBS6 niet hoe de winnaar gekozen wordt. De prijs zou de kas zijn, maar wat als Utopia BV in de min staat? Een woordvoerder: „Het is in ieder geval niet zo dat we de winnaar achterlaten met schulden.”