In Israël is huwelijk politieke zaak

De makers van scheidingsfilm ‘Gett’ hebben geprobeerd de deuren van de mysterieuze rabbinale rechtbank te openen. „Als mensen iets niet weten kunnen ze er ook geen mening over hebben.”

Scheiden? Dat gaat zomaar niet. Althans niet in Israël, waar filmpersonage Viviane Amsalem al drie films lang probeert van haar man af te komen. En nu in Gett. The Divorce Trial of Viviane Amsalem, dit voorjaar in première op het Filmfestival Cannes, en ondanks z’n kritische toon bekroond met prijzen op het Jeruzalem Filmfestival en genomineerd voor zes prijzen van de Israëlische Film Academy, hoopt ze dan eindelijk die ‘gett’ te krijgen. Dat echtscheidingsdocument dat verklaart dat haar echtgenoot haar voor de rabbinale rechtbank haar vrijheid terugschenkt. Viviane en haar advocaat kunnen pleiten wat ze willen, de drie rechters mogen delibereren wat ze kunnen, maar uiteindelijk is het de echtgenoot die het ‘vonnis’ uitspreekt.

Viviane Amsalem is een creatie van zus en broer Ronit en Shlomi Elkabetz, die samen schrijven en regisseren. Bovendien speelt Ronit de hoofdrol. Onlangs waren ze in Nederland voor het Amsterdam World Cinema Festival. Hun scherpzinnig geacteerd en geschreven rechtbankdrama ging begin september in première.

Ingewikkelde situatie: er is het huwelijk, de wet en de echtgenoot. Wie heeft het laatste woord?

Shlomi Elkabetz: „In Israël kennen we geen burgerlijk huwelijk. Het joodse huwelijk is de stutsteen van de joodse religie. Maar omdat de man het laatste woord heeft, wordt de vrouw in het huwelijk ondergeschikt gemaakt aan de man. Als er geen burgerlijk huwelijk is, zegt dat ook iets over hoe wij als samenleving over de verhouding tussen mannen en vrouwen denken.”

Ronit Elkabetz: „Mensen vragen vaak: ‘Waarom gaat ze niet gewoon weg?’ Maar zonder toestemming van de echtgenoot heeft de vrouw geen rechten. Het is volkomen absurd en wreed zelfs dat in een land dat zich zo modern voordoet een vrouw eigenlijk geen rechten heeft.”

SE: „Wat we ons zouden moeten afvragen is waarom Israël die wet handhaaft.”

Waarom?

SE: „Wetten definiëren wie we zijn, wat we doen, ze geven de grenzen van ons gedrag aan. Op het moment dat er in Israël een burgerlijk huwelijk wordt ingevoerd betekent dat dat er civiele en religieuze wetten naast elkaar moeten bestaan. Dat betekent iets voor de manier waarop wij ons als staat, als joodse staat, maar ook als moderne seculiere staat, en als staat waar verschillende nationaliteiten, identiteiten en geloven naast elkaar kunnen bestaan identificeren en definiëren.”

Het huwelijk als politieke zaak dus?

RE: „Je kunt in Israël een moordzaak bijwonen, maar wat er achter de deuren van de rabbinale rechtbank gebeurt weet niemand. Het is allemaal heel geheimzinnig. We hebben enorm veel research gedaan en heel veel tijd doorgebracht in de rabbinale wachtkamers en gangen en zo langzamerhand de deur een stukje opengezet.”

SE: „Als mensen iets niet weten kunnen ze er ook geen mening over hebben. Onze film is de sleutel die de rabbinale kamer opent. De minister van Justitie heeft de film gezien en is nu van plan om een conferentie over vrouwenrechten te organiseren.”

De eerste keer dat we elkaar spraken was tijdens het Jeruzalem Film Festival, twee dagen na het afkondigen van Operatie Protective Edge. Op een of andere manier kan ik de wurggreep waarin Viviane en haar echtgenoot elkaar houden niet los zien van de situatie tussen Israël en de Palestijnse gebieden. Ze kunnen niet met en niet zonder elkaar.

SE: „Uiteindelijk denk ik dat je het kleine en het grote verhaal niet los van elkaar kunt zien, al was het niet onze intentie om een film over alles te maken. Maar de overeenkomsten dringen zich door de actuele situatie meer op de voorgrond. De problemen waar Israël zich voor gesteld ziet hebben allemaal te maken met de vraag wie we zijn, wat voor staat we zijn. De mechanismen van redeneren, argumenteren zijn hetzelfde.”

RE: „Iedereen is bang om iets te verliezen. De man zijn status. Het land zijn macht. Die angst is zo groot dat hij het recht van individuen om hun eigen lot te kiezen blokkeert.”