Het kabinet heeft nog beloftes in te lossen

Het kabinet heeft nog niet al zijn plannen weten uit te voeren. De werkloosheid is verder toegenomen.

Dit kabinet is klaar, zo klinkt het. De ambitieuze plannen die Rutte II in november 2012 had, staan immers op de rails. Met het sluiten van allerhande akkoorden met sociale partners en constructieve oppositiepartijen, wist de regering tal van hervormingen door te voeren. Denk aan: verkorting van de werkloosheidsuitkeringen, decentralisatie van de zorg, invoering van een leenstelsel voor studenten, verhoging van sociale huurtarieven en beperking van hypotheekrenteaftrek.

Een lange lijst kan met een groen potlood worden afgevinkt. Maar heeft het kabinet van VVD en PvdA dan al zijn ambities ingelost? Nee, luidt het eenvoudige antwoord. Al is de lijst met beloftes van de huidige regering door tal van aanpassingen niet eenvoudig te beoordelen.

Het ambitieuze regeerakkoord, getiteld Bruggen slaan is herhaaldelijk herschreven en deels vervangen door nieuwe politieke akkoorden. Eerst schrapte men het voor de VVD toch onverteerbare plan de zorgpremies inkomensafhankelijk te maken. Dit voorjaar mocht de PvdA een zware steen verwijderen: het strafbaar stellen van illegaliteit. En met het Herfstakkoord van vorig jaar moest de coalitie concessies doen aan D66, ChristenUnie en SGP.

Bescheiden groei

Van de drie ambities die in beide programma’s staan, zijn er twee bereikt: herstel van economische groei en „solide overheidsfinanciën”. Nederland heeft na twee jaar de recessie achter zich gelaten, met voor dit en komend jaar een bescheiden groei. Al is het de vraag of dat niet komt door de ontwikkeling van de wereldhandel.

Waar het kabinet-Rutte II onmiskenbaar in is geslaagd is het op orde brengen van de schatkist. Jarenlang overschreden de overheidsfinanciën de strenge Brusselse begrotingsnorm van 3 procent. Vorig jaar kwam het begrotingstekort uit op 2,3 procent. Voor volgend jaar verwacht het CPB een tekort van nog maar 2,2 procent. Deze prestatie is zonder meer het gevolg van stevige bezuinigingen die sinds 2011 zijn opgelopen tot 51 miljard euro.

Die kostenoperaties zitten inmiddels wel een andere wens uit het regeerakkoord in de weg: lastenverlaging. De lastendruk is ontegenzeggelijk opgelopen. Volgens de Algemene Rekenkamer beslaan die lastenmaatregelen per saldo inmiddels 11,4 miljard euro. Dat is nét iets boven de afgesproken marges: elke begrotingsmaatregel mag voor maximaal eenderde uit lastenverzwaring bestaan, de rest moet uit bezuinigingen komen. De lastenmaatregelen zullen nog oplopen tot 19,2 miljard structureel.

Belastingen zijn inmiddels een politiek gevoelig agendapunt van het kabinet. De ooit aangekondigde grote herziening van het dichtgeslibde belastingstelsel laat nog altijd op zich wachten. De twee regeringspartijen zijn het wel eens over de doelstelling: vereenvoudiging en de lasten op arbeid verlagen, maar niet over hóe dat te bereiken.

Jeugdwerkloosheid daalt niet

Het akkoord met de ‘constructieve oppositie’ van vorig jaar bevatte een thema dat gek genoeg ontbrak in het oorspronkelijke regeerakkoord: werk. Kwamen de woorden ‘werkloosheid’ en ‘werkgelegenheid’ in het regeerakkoord nauwelijks voor (3 keer op 82 pagina’s), in het Herfstakkoord was daar aanzienlijk meer belangstelling voor (25 vermeldingen op 15 kantjes). Logisch want de werkloosheid blijft een hardnekkig probleem voor het kabinet. Die is opgelopen tot 620.000, zo’n 7 procent van de beroepsbevolking. Inmiddels heeft het kabinet het creëren van banen tot speerpunt gemaakt.

De resultaten laten op zich wachten, al voorziet het CPB voor volgend jaar een daling van de werkloosheid tot 605.000. Dat zijn nog niet de 50.000 banen extra die het kabinet vorig jaar „op termijn” voorzag.

Vooral de beloofde „grote prioriteit” voor de bestrijding van jeugdwerkloosheid levert nog weinig op. Uit de jongste cijfers van het CBS, eind augustus, bleek dat de werkloosheid onder volwassenen weliswaar daalde, maar juist toenam onder de jeugd. Mirjam Sterk, oud-Kamerlid voor het CDA en begin 2013 door het kabinet benoemd tot ‘ambassadeur Aanpak Jeugdwerkloosheid’ verzuchtte: „Het is belangrijk dat het kabinet in september met maatregelen komt om de werkgelegenheid te stimuleren.” Dat riep het kabinet vorig jaar zelf ook.