Geen krantengeritsel in ‘vak K’ graag

Voor welke bewindslieden staat er wat op het spel in het komende politieke jaar?

Prinsjesdag is niet makkelijk voor bewindslieden. Ze zijn gewend zelf het woord te voeren, maar deze week moeten ze hun mond houden. Eerst vandaag, tijdens de Troonrede. En dan woensdag en donderdag bij de Algemene Politieke Beschouwingen, het jaarlijkse debat tussen kabinet en Tweede Kamer over de begroting en de stand van het land.

Ze moeten daar allemaal aanwezig zijn, de ministers en staatssecretarissen. Dat is usance: ‘vak K’, de sectie van kabinet in de Tweede Kamer, is één keer per jaar volledig gevuld. De ministers zitten vooraan, de staatssecretarissen achteraan, op klapstoeltjes. Praten mogen ze niet: de premier voert het woord namens het hele kabinet.

Er zit voor de mannen en vrouwen van Rutte II de komende dagen niets anders op dan stilzitten, luisteren en zwijgen. En zorgen dat de slaap niet de overhand krijgt. Al geldt dat niet voor alle bewindslieden in gelijke mate – voor de een staat komend jaar veel meer op het spel dan voor de ander.

Om te beginnen Jeanine Hennis-Plasschaert (VVD), minister van Defensie. De Algemene Beschouwingen zullen in het teken staan van het buitenlandse geweld dat ons deze zomer overspoelde: Oekraïne, Irak en Syrië, Gaza. Door alle nieuwe dreigingen kantelde de discussie over het Defensiebudget: voor het eerst in twee decennia krijgen de strijdkrachten er dit jaar geld bíj. Maar hoeveel stelt dat voor en wat kan de krijgsmacht daar eigenlijk mee, mocht Nederland inderdaad gaan deelnemen aan internationale operaties?

Klijnsma moet alert zijn

Ook Jetta Klijnsma (PvdA) kan zich geen wegtrekker veroorloven. Als staatsecretaris van Sociale Zaken gaat zij over de pensioenen, en komend jaar zullen die een buitengewoon gevoelig onderwerp blijven: pensioenfondsen staan door de crisis en de vergrijzing onder druk. Klijnsma moet nieuwe regels voor de pensioenen door het parlement zien te krijgen. Daarnaast heeft zij ook nog een ‘nationale pensioendialoog’ gestart, waarmee ze vermoedelijk veel chagrijn over zich heen gaat krijgen.

Wie ook goed op moet letten, is Eric Wiebes (VVD). De staatssecretaris van Financiën is verantwoordelijk voor de belastingen. Daar is nogal wat om te doen. Bijna alle partijen in de Tweede Kamer willen een ingrijpende hervorming van het belastingstelsel, maar die gaat er vermoedelijk niet komen. Coalitiepartners VVD en PvdA verschillen te zeer van mening over verdelende rechtvaardigheid. Wiebes zal op een slimme manier de indruk moeten wekken dat het kabinet tóch iets onderneemt.

Schippers kan even thee drinken

Edith Schippers (VVD) dan, de minister van Volksgezondheid? Die mag wel af en toe een kopje thee gaan drinken. Ze ligt weliswaar onder vuur vanwege misstanden bij de Nederlandse Zorgautoriteit – haar algemene beleid is tamelijk onomstreden. Wie is er tegen het beteugelen van de zorgkosten?

Nee, eerder is alertheid geboden voor Schippers’ staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA). Die is het komende jaar verantwoordelijk voor de meest ingrijpende zorghervorming in tijden: de overheveling van de langdurige zorg naar de gemeenten en zorgverzekeraars. De Eerste Kamer is nog niet akkoord en er is veel verzet, met name tegen het sluiten van verzorgingstehuizen.

Zijn er ook bewindslieden die even rustig kunnen wegdommelen? Jazeker. Minister Jet Bussemaker (Onderwijs, PvdA) heeft de komende jaren extra ruimte op de begroting – overigens niet dankzij het kabinet maar door de inspanningen van oppositiepartij D66, die constructief meepraat. En haar belangrijkste klus, het leenstelsel voor studenten, heeft ze al geklaard.

Ook Frans Timmermans (PvdA), minister van Buitenlandse Zaken, kan af en toe de ogen sluiten. Niet omdat er niets speelt op zijn portefeuille, integendeel. Maar al die internationale crises zijn voor zijn opvolger: Timmermans wordt eurocommissaris. Misschien kan hij die lange uren in Vak K gebruiken om zijn hearing in het Europarlement voor te bereiden. En een buitenlandse krant lezen? Alleen op de tablet, want krantenpapier is voor bewindslieden tijdens de Algemene Beschouwingen verboden. Wel zo netjes tegenover het parlement.