Eten is onze superobsessie

Ieder jaar heeft zijn eigen dieethype. Maar wat de hit Powerfood van Rens Kroes aantoont, is dat eten lifestyle is geworden.

illustratie aart-jan venema

Pannenkoeken. Eén van de eerste recepten in Powerfood van Rens Kroes is er gewoon een voor pannenkoeken – „I love zoetigheid”. Maar dan wel met quinoa- of boekweitmeel. Rijstmelk. Lijnzaad. Gebakken in kokosolie. In Powerfood (‘voor een happy & healthy lifestyle’) staan ook recepten voor boerenkoolchips („In New York kun je dit snackje al op elke straathoek krijgen”), pastinaakpatat en supersmoothies.

En dat slaat aan, want sinds twee weken is Powerfood het best verkochte boek van Nederland, er gingen al 60.000 exemplaren over de toonbank. Ongebruikelijk voor een kookboek (al helpt het vast dat Kroes’ grote zus Doutzen heet).

Maar Powerfood is ook meer dan alleen een kookboek. Het is een bundeling van zo’n beetje alle trends die er op dit moment in voedselland zijn. ‘Puur’ eten, biologisch, raw. Wél kokosolie en bessen, zaden, poeders met bijzondere gezondheidsclaims (superfoods), géén koolhydraten zoals brood en kristalsuiker.

Eten is niet meer lekker óf voedzaam, het moet allebei zijn. Kroes stelt dagmenu’s samen en adviseert over porties („Veel eten zonder schuldgevoel mag, want deze courgettebootjes zijn superhealthy”). Ze schrijft over kickstart-drankjes in de ochtend, en geeft tips: „Af en toe pittig eten is goed voor je lijf en voor je mind. Het geeft je letterlijk een oppepper.”

Ze zijn vaak toch niet zo gezond

Elke tijd heeft zijn eigen dieet. Die diëten hebben vaak één overeenkomst; ze zijn slechts kort effectief en vaak toch niet zo gezond. In 1984 viel Nederland voor het brooddieet, wat neerkwam op droog brood en water. Daarna volgden de ananaskuur, Montignac, ahornsiroop, het detoxdieet, Sonja Bakker, Snel slank met Dr. Frank, de Voedselzandloper en Het geheim van slanke mensen.

Het aanbod aan snel voedsel is nog nooit zo groot geweest. We hóéven dus dagelijks helemaal niet lang bezig te zijn met de bereiding van onze avondmaaltijd. Maar voor veel mensen neemt voedsel juist een steeds grotere plek in hun leven in. Powerfood illustreert dat eten een lifestyle is geworden. (Vrij letterlijk zelfs: bijna net zo vaak als de gerechten staat Kroes zelf op de foto – met kratjes groente, of dansend in haar woonkamer in een gebloemde onderbroek.)

Ook als je zelf nooit een dieetboek open zult slaan, wordt gezonde voeding je opgedrongen: speltpasta’s bij vriendenetentjes, hamburgers van zeewier op festivals en suikervrije taart op verjaardagen – waar je ook nog getrakteerd wordt op de laatste voedselweetjes.

Voedingswetenschapper Louise Fresco schrijft erover in haar boek Hamburgers in het paradijs: „Wie tijd heeft omdat hij niet de hele dag bezig is met overleven, zoekt naar beleving en zingeving”. Bezig zijn met voedsel verschaft ons steeds meer genot en zelfexpressie, zegt Fresco.

Maar niet alleen dat. Voedsel geeft ons „status en identiteit waarmee we ons onderling onderscheiden”. Naast onderscheidend is eten volgens Fresco juist ook verbindend, en geeft het ons „de gemeenschap die we zoeken”.

Dat zie je op sociale media. Kroes ‘werd groot’ op Instagram – ze heeft er 116.000 volgers. Daar deelt ze spreuken (‘Positive mind, positive vibes, postive life #positivethinking’), recepten en foto’s van zichzelf; zwetend in de boksring of poserend met een smoothie. Haar volgers posten op hun Instagram-accounts vervolgens foto’s van de zelfgemaakte maaltijden, bereid volgens de recepten van Kroes. En zo zijn er meer populaire ‘healthyfoodies’ op Instagram. De Australische Loni Jane (@lonijane), die alleen nog maar raw eet, heeft bijna 230.000 volgers. Ze post foto’s van haar strakke lichaam en de liters smoothies waar ze op leeft. ‘Bikini body trainer’ Kayla Itsines (@kayla_itsines), ook uit Australië, heeft er ruim een miljoen. Ook op haar account vind je voornamelijk foto’s van fruit en strakke lijven.

Voeding als geloof

Voeding is het nieuwe geloof. En over voeding wordt veel gepreekt. Over ‘superfoods’ bijvoorbeeld. (Denk aan gojibessen, quinoa, en chiazaad. De term is trouwens niet beschermd, dus je mag in principe alles tot superfood uitroepen.) Voorstanders roemen de mineralen, vitaminen en antioxidanten die daarin zouden zitten.

Probleem is alleen dat de werking van superfoods nooit overtuigend bewezen is. Wetenschapsredacteur Wim Köhler beschreef dat een paar maanden geleden in een artikel in nrc.next. Het is niet te verwachten, schreef hij, dat superfoods in hun eentje iets kunnen uithalen. „Het is wetenschappelijk nooit aangetoond en het is eigenlijk ook niet geprobeerd.” Het Voedingscentrum ‘waarschuwde’ in maart dit jaar nog dat superfoods helemaal niet bestaan.

Wankel wetenschappelijk bewijs is voor Kroes geen reden voor twijfels over haar levensstijl. „Let them be, iedereen z’n eigen mening. (...) Het Voedingscentrum laat zich dingen influisteren door Unilever, vermoed ik altijd”, zei ze onlangs in de Volkskrant.

Het gebeurt vaker dat eet- en dieethypes worden opgehangen aan ontwikkelingen in de wetenschap, die later toch weer worden ontkracht. Denk aan antioxidanten, die bijvoorbeeld in blauwe bessen zitten. Eerst de belofte voor een lang en kankervrij leven, maar inmiddels is de gezonde werking door andere wetenschappers weer onderuit gehaald.

Populaire diëten doen ook voedsel in de ban. Brood bijvoorbeeld, al tijden uit – en als je het eet, dan toch spelt. Maar dat ‘gewoon’ brood slecht voor je is, dat is nooit met zekerheid aangetoond.

Twee keer per dag een klysma

Maar hoe moet het dan wél? Daar is een simpel antwoord op. Het maakt niet zoveel uit welke methode je kiest, toonden Canadese wetenschappers begin deze maand aan. Ze vergeleken verschillende diëten bij mensen met overgewicht. Of je weinig vet eet, of weinig koolhydraten: als je wilt afvallen is het beste dieet het dieet dat je volhoudt.

Het is maar de vraag of dat lukt bij de ‘innerwave’ die Kroes bijvoorbeeld doet. Dat is een week lang alleen maar sapjes en in de ochtend en avond een klysma, dat is een spoeling die haar darmen zou reinigen. Na de kuur voelde ze zich „herboren”, schrijft ze op haar blog.

Nogal een extreme techniek. Het leverde Kroes dan ook kritiek op. „Als moeder zou ik mij ernstig zorgen maken als mijn jongvolwassen dochter zou vertellen dat ze zichzelf klysma’s toedient om gezond te blijven”, aldus kookboekenrecensent Jonah Freud, vorige week in Het Parool.

„Als je arm bent, is voedsel een obsessie, en als je rijk bent, wordt dat het weer”, schrijft Louise Fresco in Hamburgers in het paradijs. Misschien moeten we die obsessie wat indammen. Bewust en in zekere zin met mate eten – daar zal niemand tegen zijn. Maar laten we het op verjaardagen weer gewoon over de Rijksbegroting of Zwarte Piet hebben – met een gewoon stukje taart.