Zweedse sociaal-democraten winnen weinig overtuigend

Sterke groei van anti-migratiepartij toont scheur in nationale consensus

Beoogd premier Stefan Löfven, leider van de sociaal-democraten tijdens zijn overwinnigsspeech foto AFP

Zweden heeft gisteren gekozen voor links. Maar de kans is niet heel groot dat het nu een sterke linkse regering krijgt.

Onder aanvoering van de politiek onervaren voormalige lasser en vakbondsleider Stefan Löfven behaalden de sociaal-democraten gisteren met 31,2 procent van de stemmen 113 zetels in de Riksdag. Als geheel kreeg het linkse blok 43,7 procent van de stemmen, tegen 39,3 procent voor de zittende Alliantie van vier centrum-rechtse partijen onder premier Fredrik Reinfeldt.

Löfvens overwinning is niet alleen onvoldoende om een meerderheidsregering te vormen, het is ook een veel kleinere zege dan lange tijd werd voorspeld. Tegelijk hebben de extreemrechtse Zweden-Democraten 13 procent van de stemmen gekregen, nog meer dan verwacht en goed voor 49 zetels in de Riksdag. De vraag die zich nu opdringt, is hoe lang Zweden het groeiende deel van de bevolking dat zich tegen het ruimhartige immigratiebeleid verklaart, nog zal kunnen negeren. Komend jaar zal Zweden 80.000 migranten toelaten, tegen 30.000 dit jaar.

De Zweden-Democraten kwamen in 2010 vanuit het niets met twintig zetels (6 procent van de stemmen) in het parlement. Bij de Europese verkiezingen van mei behaalden ze al tien procent van de stemmen.

Terwijl de 35-jarige partijleider Jimmie Åkesson afgelopen jaren probeerde af te komen van nazistische en gewelddadige partijleden, roeren zich ter rechterzijde van de Zweden-Democraten nog extremere groeperingen. Gisteren intimideerden neonazi’s kiezers en richtten vernielingen aan in vier stemlokalen in Stockholm.

De Zweden-Democraten hebben met hun belofte de immigratie met 90 procent terug te dringen, vooral stemmen weggetrokken bij de Conservatieve Nya Moderaterna (Gematigden) van premier Fredrik Reinfeldt, die gisteren zijn vertrek aankondigde. Reinfeldt loodste in zijn achtjarige bewind Zweden vrijwel ongeschonden door de crisis en bracht de economie met belastingverlagingen en het terugdringen van de verzorgingsstaat in beweging. Hij lijkt gevallen op zijn pro-migratiestandpunt én het feit dat de Zweden toe waren aan nieuwe gezichten.

Anders dan in veel Europese landen schoof de Zweedse politieke elite tot nu toe niet op in de richting van de Zweden-Democraten. Nog steeds wil geen partij met hen samenwerken. Vrijwel het eerste dat Stefan Löfven na zijn overwinning deed, was dit nogmaals onderstrepen: „87 procent van de Zweden heeft niet op hen gestemd”, zei hij. Jimmie Åkesson van de Zweden-Democraten zei triomfantelijk dat zijn partij nu de sleutel tot de regering in handen heeft.

Beoogd premier Löfven moet nu steun zoeken bij ten minste twee van de kleine coalitiepartners van zijn voormalige concurrent Reinfeldt. De partij wil winsten in de welzijnssector terugdringen en trekt miljoenen uit voor een banenplan dat de vele werkeloze jongeren aan werk moet helpen. De feministische partij, die met veel rumoer campagne voerde, haalde de kiesdrempel van 4 procent uiteindelijk niet.