Zweden moet angst en onvrede kiezers niet negeren

Politici kunnen angst en onvrede van kiezers wel een tijdje negeren, maar niet lang. Althans niet in een democratie. Veel landen in Europa zijn daar de afgelopen jaren al achter gekomen, sinds gisteren kunnen ook Zweden en Duitsland er niet meer omheen. Zowel bij de Zweedse parlementsverkiezingen als de deelstaatsverkiezingen in Thüringen en Brandenburg hebben zo veel kiezers blijk gegeven van hun diepe onvrede over de gevestigde partijen, dat doodzwijgen geen optie meer is.

In Zweden zijn de Sociaal-Democraten de grootste partij geworden en heeft de conservatieve premier Reinfeldt een nederlaag geleden. Maar er is meer aan de hand dan een verschuiving van rechts naar links. De anti-immigratiepartij Zweden-Democraten verdubbelde haar electoraat en haalde bijna 13 procent van de stemmen. Daarmee is deze uiterst rechtse partij de op twee na grootste van het land geworden. Het is de enige partij die niet achter het ruimhartige immigratiebeleid van Zweden staat.

Geen van de landen in Europa neemt per hoofd van de bevolking zo veel asielzoekers op. Dit jaar verwacht Zweden, met nog geen tien miljoen inwoners, zo’n 80.000 asielzoekers uit Syrië, Eritrea, Somalië, Afghanistan, Irak en andere landen, meer dan een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar. Maar hoe overtuigd de gevestigde partijen ook zijn van de juistheid van dat beleid, ze kunnen de problemen die ermee samenhangen niet meer ontkennen.

De integratie van de nieuwkomers is gebrekkig. Hoe groot hun maatschappelijke en economische achterstand is en hoe gesegregeerd de Zweedse samenleving, werd de buitenwereld vorig jaar opeens duidelijk toen het tot rellen kwam in migrantenwijken van Stockholm en andere steden. Voor de Zweden zelf was dat geen nieuws, of had het geen nieuws mogen zijn.

De Sociaal-Democraten, die nu gaan proberen een meerderheidsregering te vormen, hebben samenwerking met de Zweden-Democraten steeds uitgesloten. Samenwerking met deze radicaal-rechtse partij zou voor het linkse blok ook niet geloofwaardig zijn. Maar niets dwingt hen het bestaande immigratiebeleid onveranderd voort te zetten.

In Duitsland haalde de rechtse anti-euro-partij Alternative für Deutschland (AfD) zowel in Thüringen als in Brandenburg meer dan 10 procent van de stemmen. Dit voorjaar wist de partij al in het Europees Parlement te komen. De gevestigde partijen in Duitsland hebben de AfD en hun eurokritische geluid aanvankelijk niet serieus willen nemen. Maar nu verliezen ze allemaal kiezers aan de AfD. Zo wordt het steeds moeilijker de thema’s van die partij te negeren.