Wat er vreet aan trainers in een overspannen wereld

De gezondheidsklachten van Marco van Basten staan niet op zichzelf in een wereld waar voor zwakte geen plaats is.

Iedereen had het over hem en iedereen miste hem. Zoals een frisse najaarswind de bezoekers bij AZ-Heerenveen (0-1) geselde, zo waarde zaterdagavond de geest van Marco van Basten rond in Alkmaar. De trainer zelf keek thuis toe. Ziek. Hij heeft zijn taak als hoofdtrainer van AZ twee weken geleden neergelegd, nadat hij last kreeg van hartkloppingen. De vraag is of Van Basten nog terugkeert als trainer in Alkmaar. Gisteren en vandaag vonden er gesprekken plaats tussen Van Basten en AZ. Vandaag zou de uitkomst ervan naar buiten worden gebracht.

Eist het stressvolle bestaan als trainer zijn tol? Geen geval is hetzelfde en elke conclusie is voorbarig. Veel wijst in het geval van Van Basten op een relatie met privé-omstandigheden. In juli verloor hij zijn vader, een ingrijpend verlies waarmee hij aanvankelijk met kenmerkende koelbloedigheid omging. Hij denderde stoïcijns voort in de seizoensvoorbereiding van zijn nieuwe club. En Van Basten zag er nog monter uit na de wedstrijd Willem II-AZ (3-0), voorlopig zijn laatste duel als coach. Al stelde hij een dag later in gesprek met Fox Sport dat „de binnenkant wel eens anders kon zijn dan de buitenkant.”

Het is Van Basten ten voeten uit: lastig peilbaar. Als speler was hij niet anders. Wat ging er precies om in de man die zo geteisterd werd door blessures, dachten zijn ploeggenoten bij AC Milan, de club waar hij als speler furore maakte. De extraverte Ruud Gullit was te ‘lezen’, Van Basten niet. Zijn gemoedstoestand hield hij voor zichzelf, al was hij bij zijn ontslag als coach van Ajax meedogenloos in zijn oordeel: onbekwaam. Dat was, met in gedachten de onfeilbaarheid van Van Basten, een keiharde conclusie.

Wat vreet er allemaal aan een trainer? Gerard Marsman, voorzitter van belangenverenigingen Coaches Betaald Voetbal, vindt dat daar in de voetbalwereld te weinig oog voor is. In de Volkskrant zegt hij vandaag dat trainers beter voorbereid moeten worden. De media-aandacht, de prestatiedruk, de kritiek, tot bedreigingen – soms aan huis, of langs het veld –, vernedering en belediging. „Als je trainers goed wil voorbereiden op de praktijk, zul je er ook over moeten nadenken of andere onderdelen van het vak niet meer aandacht moeten krijgen.”

Het beeld van de oefenmeester die rustig in de dug-out het spel aan zich voorbij ziet gaan, is gedateerd. Het schreeuwen en tieren langs de zijlijn zijn symptomen van een overspannen klimaat. Van Basten greep vorig seizoen nog tijdens de wedstrijd een camera om zijn ergernis over de bestraffing van een overtreding te delen met kijkers.

Knakken

In een wereld waar zwakte geen plaats heeft, is de schok groot als trainers – vaak mannen in de kracht van hun leven – zomaar opeens ‘knakken’ . De Duitser Ralf Rangnick weet zijn burnout als coach van Schalke 04 aan slechte voeding, ofwel een leefpatroon dat door de slopende Bundesliga-programma in de war geschopt werd. Hij nam een zeldzame stap: ontslag uit zelfbescherming. „Ik moest leren mijn telefoon niet naast mijn bord te hebben liggen. Ik moest leren mezelf uit te schakelen als ik bij mijn familie was.”

Zie het verschil in de foto’s van Pep Guardiola voor zijn vier jaar als coach van Barcelona en die van kort daarna. Grijze baard en doffe ogen, zoals de president van Amerika in één ambtstermijn tien jaar ouder kan worden. Hij nam een jaar sabbtical. Guardiola was opgebrand na vier jaar presteren de toppen van zijn kunnen, maar hij is dan ook – in de woorden van zijn biograaf Guillem Balague – ‘ziek van het voetbal’. Guardiola sloeg eens een balletvoorstelling van zijn dochter over om nog één keer die videoanalyse van de tegenstander te kijken. Het vrat aan hem, maar hij deed het toch. Een bezetene.

Mitchell van der Gaag kreeg na zijn spelerscarrière te maken met hartritmestoornissen en heeft zijn beginnende trainerscarrière in Portugal vorig jaar voor onbepaalde tijd moeten staken. Van der Gaag zakte tijdens een duel met zijn Belenenses in elkaar, maar zijn geïmplanteerde defibrillator redde zijn leven. Hij zou hij niet meer terugkeren als coach. Te stressvol, te gevaarlijk, vond zijn dokter. Zou een club nog met hem in zee durven? „Vorig jaar ben ik ook met dit hart kampioen geworden in de Portugese eerste divisie”, zei hij tegen deze krant. „Maar ik zal altijd moeten melden: ik heb een probleem.”

Hoe het gesprek tussen Van Basten en AZ afgelopen is, was bij het zakken van deze krant niet bekend. Durft AZ nog met de trainer in zee? En wie anders?