Een au pair mag geen oppas zijn

Een au pair mag straks nog maar 20 uur werken, wie neemt er dan nog iemand in huis?

Annebeth Flinterman met haar kinderen en au pair Tarien (links). „Als ik de keuken opruim na het eten, voelt dat niet als werk.” Foto Maarten Hartman

Annebeth Flinterman (38), alleenstaande ouder met een bijna fulltime baan als dermatoloog, zou niet weten wat ze moest zonder haar au pair Tarien. Ze helpt met ontbijt en brengt de kinderen weg, haalt ze van school en crèche, zorgt ervoor dat Guusje (1,5) op vrijdag thuis kan blijven, en dat Dries (5) maar één middag naar de buitenschoolse opvang hoeft. „Dat is bij elkaar meer dan twintig maar zeker geen dertig uur”, zegt Tarien (19) uit Zuid-Afrika. Tarien is tevreden met het aantal uren dat ze voor de kinderen zorgt. ‘Werk’ is bovendien lastig te definiëren als je onderdeel bent van een gezin. „Als ik de keuken opruim na het eten, voelt dat niet als werk. Zodra Annebeth thuis is, ben ik vrij, maar dat betekent niet dat je ineens geen vinger meer uitsteekt.”

Zoals Flinterman het met Tarien regelt, zo mag het vanaf 1 juli 2015 niet meer. Au pairs mogen dan nog maar twintig uur per week werken (nu dertig) en maximaal vier uur per dag (nu acht), zo schreven minister Asscher (Sociale Zaken, PvdA) en staatssecretaris Teeven (Jusitie, VVD) vrijdag de Tweede Kamer. „Het doel van de au-pairregeling”, schrijven ze, „is culturele uitwisseling”. Wordt het kinderopvang, dan is het arbeidsmigratie, en zo is de au-pairregeling nooit bedoeld.

Geeft rust

Toch zijn er maar weinig gastouders die een au pair in huis halen louter met de nobele bedoeling om een jongvolwassene uit een ver land met de Nederlandse cultuur te laten kennismaken. Het ministerie van Justitie liet onderzoek doen waaruit bleek dat in elk geval in 92 procent van de gastouders een au pair hebben om te helpen bij de verzorging van de kinderen. Een au pair geeft rust en maakt het leven van werkende ouders overzichtelijker.

Geld wordt zelden als doorslaggevende reden genoemd, maar het zal geen toeval zijn dat het aantal au pairs navenant is gegroeid met de stijging van kinderopvangkosten voor vooral hogere inkomens. Het aantal au pairs (van buiten Europa) verdubbelde vorig decennium bijna tot ruim 1.400 in 2011. Er waren geluiden over uitbuiting en oneigenlijk gebruik van de regeling. Filippijnse au pairs zouden hier komen om geld voor hun familie te verdienen en na een jaar de illegaliteit induiken, Nederlandse gezinnen zouden de meisjes gebruiken als fulltime inzetbare oppas en huishoudster.

Kamervragen leidden in 2012 tot het onderzoek en dat leidde tot de brief van vrijdag. Maar het afgelopen jaar is er al wat veranderd. De toelating van au pairs kan sinds vorig jaar juni alleen nog maar via een door de immigratiedienst IND erkend au-pairbureau verlopen. Bij die erkenning kwam eenderde van de au-pairbureaus niet door de screeningprocedure van de IND. De verantwoordelijkheid voor naleving van de au-pairregeling ligt nu bovendien bij de bureaus. Sindsdien zijn bij twee bureaus boetes opgelegd en is er een verwijderd van de lijst van erkende bureaus. Daar komt nog bij: een Bulgaarse au pair in Baarn spande een zaak aan tegen haar gastgezin en wist hard te maken dat ze vier jaar werknemer was geweest in plaats van au pair – het gezin moest haar met terugwerkende kracht haar salaris betalen.

Zakgeld

Of dat alles al tot minder misstanden heeft geleid, is niet bekend. De in 2012 ondervraagde au pairs kregen zakgeld, een eigen kamer en de gelegenheid om de Nederlandse cultuur te leren kennen. Wel zei de helft van de au pairs meer dan 30 uur voor het gastgezin te werken, en deed de helft ook zware taken, zoals dweilen of ramen lappen. 45 procent was weleens langere tijd verantwoordelijk voor de kinderen, als de gastouders bijvoorbeeld een weekendje weg waren.

Allemaal zaken die volgens Bonapa, brancheorganisatie van een groot aantal erkende au-pairbureaus, niet worden opgelost met de nieuwe regels. „Wat is het voordeel van tien uur minder?”, vraagt Huub van Beusekom, die onaangenaam verrast was door de brief van de minister. „Waarom nu deze aanpassing, terwijl de inkt van de laatste wetswijziging nog niet eens droog is?”

In plaats van met minder uren, stelt Van Beusekom, zijn au pairs meer geholpen met strenge controle op naleving van de huidige wet. Hij benadrukt dat bij erkende bureaus een gezin nooit afhankelijk mag zijn van de zorg van een au pair.

Het is niet ondenkbaar dat er onder de regels minder cultureel zal worden uitgewisseld. „Een au pair die zich verveelt, wordt een hang-au pair”, zegt Van Beusekom, in plaats van een volwaardig en actief gezinslid.

Annebeth Flinterman twijfelt nog of ze volgend jaar weer een au pair zal nemen. „Het maximum van vier uur per dag betekent dat ik op de dag dat ik geen opvang heb, om 12 uur de au pair moet aflossen. Extra opvang buitenshuis vind ik, behalve te duur, niet wenselijk voor de kinderen. Ik heb het gevoel dat de twintiguurregel vooral winst is voor de kinderopvanglobby.”