De verloren idealen van Ulrike Meinhof

Klein en bang, woedend, teleurgesteld en toch vol hoop is ze, Ulrike Meinhof. De kille, grijze muren van de Stuttgarter Stammheim-gevangenis omsluiten haar. Zij is de heldin van de Rote Armee Fraktion (RAF) die in de jaren zeventig de Duitse zwijgcultuur vergeefs trachtte open te breken. Met gewelddaden.

In de voorstelling Vuurvrouwen door het Ro Theater spreekt Fania Sorel als Ulrike Meinhof de toeschouwers vanuit haar isolatiecel toe in een golvende litanie van verloren idealen, haat en bitterheid. Haar stem kan elk moment breken in tranen. Zij voelt zich verbonden met Jeanne d’Arc, net als zij voorvechtster van een betere wereld. In de regie van Alize Zandwijk krijgt de voorstelling een anti-realistische vorm die zich slecht verdraagt met het gegeven. Zangeres Maartje Teussink is wit geblanket als een pop. Sylvia Poorta krijgt een wonderlijk karikaturale rol als Ulrikes moeder, die bovendien van badhanddoeken Ulrikes zelfmoordtouw knoopt. In een dubbelrol vertolkt zij Gudrun Ensslin, met Herman Gilis als Andreas Baader. De vorm die tekstschrijver Rob de Graaf kiest voor dit maatschappelijk beladen onderwerp is feitelijk een verkeerde. Hij maakt poëzie van Meinhofs polemische gedachtengoed, laat haar ronddraaien in cirkels van idealisme en wrok.

In het spel ontbreekt nagenoeg de dialoog. Er is zoveel indringend historisch materiaal over de RAF, dat het een raadsel is dit alles niet te gebruiken. Het is alsof zowel regie als tekst echte confrontaties uit de weg gaan en de voorstelling loszingen van de werkelijkheid. De uitbeelding van Jeanne d’Arc als een half gek en deerniswekkend meisje, gespeeld door Goele Derick, is een affront. Het is onvoorstelbaar dat deze rol zo bedoeld is. De Graaf heeft zich laten verleiden tot gonzende poëzie waar begrippen in het geding zijn als ‘idealisme’, ‘terrorisme’, ‘geweld’. Zandwijk bracht met Branden een schitterende voorstelling over engagement. Met Vuurvrouwen verbindt ze radicale West-Europese geschiedenis met een associatief toneelspel van tijdloosheid. Die combinatie werkt niet. Bovendien is er een detail dat een theatervoorstelling over de RAF niet mag negeren: de befaamde regisseur Claus Peymann betuigde zijn steun voor de gevangen activisten, die hij als idealisten beschouwde. Dat kwam hem in het conservatieve Duitsland duur te staan. Er was dus adhesie voor Ulrike.