Waarom whisky altijd Schots blijft

Foto iStock

Zeg Scotch en je denkt whisky. Of zeg whisky en je denkt Schotland. Volgens de Scottish Whisky Association leggen de meeste mensen dat verband. “Schotse whisky is onmiddellijk herkenbaar.”
David Williamson, directeur van de brancheorganisatie, strooit met cijfers om zijn theorie te bewijzen: Scotch wordt in meer dan 200 landen verkocht, en terwijl in een groot deel van de wereld een economische crisis heerst, steeg de omzet de afgelopen tien jaar tot 4,3 miljard pond.

Maar het cijfer dat er op dit moment echt toe doet is 25 procent. Zo groot is het aandeel van whisky in de totale Britse voedselexport. Vorig jaar verdiende de Britse schatkist 1 miljard pond (1,3 miljard euro) dankzij whisky.
Let wel: Britse schatkist. En dat maakt de Schotse whisky inzet van het debat over onafhankelijkheid, waarover de Schotten op 18 september stemmen. Voor beide regeringen is het van belang de whisky-industrie binnenboord te houden: de Britten vanwege de belasting, de Schotten omdat het economisch toekomstplan deels op whisky is gebouwd.

Hoe dan ook op Schotse bodem

In tegenstelling tot over olie en gas, het grootste Schotse exportproduct, twisten de Britse en de Schotse regering er niet over van wie de whisky is. Scotch kan, zo is wettelijk vastgelegd, alleen in Schotland worden gestookt. En in tegenstelling tot de financiële sector, die al deels heeft gedreigd na onafhankelijkheid uit Schotland te vertrekken, blijft de whisky-industrie daarom hoe dan ook op Schotse bodem.

Slechts één van de 105 Schotse whiskystokerijen heeft zijn voorkeur uitgesproken. William Grant & Sons, producent van Glenfiddich, heeft geld gedoneerd aan de Better Together-campagne die strijdt tegen onafhankelijkheid.

Diageo, de grootste sterkedrankproducent ter wereld en eigenaar van onder andere Johnnie Walker, lobbyt bij beide regeringen. En de Scottish Whisky Association, waarin 95 procent van de stokerijen is verenigd, geeft geen stemadvies: “Het is aan de Schotse kiezers te beslissen of zij onafhankelijk willen worden. Maar er is één zekerheid: whisky zal altijd hier worden gestookt”, zegt Williamson.

Maar in één adem door vertelt hij dat de sector risico’s signaleert. “Nu kunnen we gebruik maken van de expertise van 200 ambassades. Dat is belangrijk voor onze internationale expansie. De Schotse regering heeft het over 70 tot 90 ambassades. Het is duidelijk een mogelijk gevaar als we minder vertegenwoordigd zijn.”
Niet dat de whisky-industrie zich volledig veilig voelt binnen het het Verenigd Koninkrijk, nu de kans op een Brexit, een Britse uittreding uit de EU, weer toeneemt: “35 Procent van onze omzet behalen we in Europa, het lidmaatschap van de Europese Unie is voor ons van groot belang. Iedere onderbreking, ieder verlies van invloed, creëert onzekerheid.”

De exotische buitenlandse drank

Williamson haast zich te zeggen dat de whiskysector desondanks groot vertrouwen heeft in de toekomst. “Er wordt de komende twee jaar voor 2 miljard pond aan investeringen gedaan. En omdat wat je nu stookt pas over tien jaar wordt verkocht, zegt dat wel wat.”

Dat vertrouwen heeft vooral te maken met opkomende markten in Azië en Afrika, zegt Williamson. “Daar is whisky drinken voor ambitieuze burgers met een stijgend inkomen een manier om te laten zien wie ze zijn.” In West-Europa is whisky “misschien de drank van je vader”, maar niet in landen als Nigeria, Angola en Vietnam. “In Polen dronk de vader wodka, daar zijn wij de exotische buitenlandse drank.”

Sleutel tot het succes van whisky is dat de sector, aangevoerd door de Scottish Whisky Association, de merknaam als een havik beschermt. Ja, er is stijgende concurrentie van Japanse en Ierse whisky’s – Williamson noemt het “een eerbetoon aan ons succes” dat die landen ook whisky produceren. Maar: “Denk je eens in dat men overal Scotch kan maken”, zegt hij met afschuw in zijn stem. Schotse whisky mag alleen in Schotland en van graan zijn gestookt, en moet daar ten minste drie jaar in eiken vaten zijn gerijpt.

1,3 miljoen toeristen

Vorig jaar voerde de organisatie “honderden” juridische procedures tegen stokerijen uit het buitenland die ten onrechte een Schots klinkende naam, een Schotse ruit of een foto van de Highlands op het etiket hadden. Grootste boosdoener was Australië, dat de wetgeving versoepelde waardoor er “onmiddellijk nepperds” op de markt kwamen.

Juist omdat Scotch zo’n sterk merk is, is het naast een exportproduct ook een belangrijke toeristische attractie voor Schotland. Meer dan 1,3 miljoen toeristen komen jaarlijks naar de 39 te bezoeken stokerijen. Opgeteld zijn ze daarmee na het National Museum of Scotland en Edinburgh Castle de grootste toeristentrekker van het land, en staan ze in de top-20 van het Verenigd Koninkrijk. Het levert de Schotse economie bijna 30 miljoen pond per jaar op aan hotelovernachtingen en aanverwante bestedingen.

Wat je verder nog wilt weten over whisky

Whisky, whiskey, Scotch of Bourbon?
Scotch (of in het Gaelic uisge beatha, water of life) is Schotse whisky en kan alleen uit Schotland komen. Whisky heet zo als het uit het Verenigd Koninkrijk, Canada of Japan komt, maar whiskey als het uit de VS of Ierland komt. Beiden zijn een uit graan gedistilleerde sterke drank. Bourbon is whiskey die in Kentucky wordt gemaakt.