Toevallige eer

Ieder mens legt honderden, misschien wel duizenden keren in zijn leven hetzelfde traject af. Van huis naar school, daar begint het. Dan naar de middelbare school, enzovoort. Zo leer je de wereld kennen en zo maak je persoonlijke geschiedenis. En zo zijn er ook trajecten die je om de een of andere reden gaat vermijden of die je gewoon de keel gaan uithangen. Dat laatste ervaar je langzamerhand. Het plaveisel bevalt je steeds minder, je krijgt de pest aan het een of ander dat verre buren voor het mooi op de stoep hebben gezet. Of daar woont een hond die jou niet aardig vindt. Zo heeft iedereen zijn eigen ervaringen. Je trekt je consequenties en dan is er een nieuw hoofdstukje in je leven begonnen.

Mij is dat een paar jaar geleden overkomen toen het vertrouwde traject naar de tramhalte me gewoon begon te vervelen. Ik wilde iets anders. En nu heb ik het geluk dat ik woon op loopafstand van vier tramhaltes voor vijf trams die ik stuk voor stuk kan gebruiken. Ik koos de halte op de brug over het Noorder Amstelkanaal. Daar stond ik op een mooie vroege zondagochtend in augustus moederziel alleen. Lijn 5 en 24 waren praktisch voor mijn neus weggereden en dus had ik voor het eerst ruim de tijd om de omgeving eens goed te bekijken. In de verte het Hilton Hotel waar Herman Brood van het dak is gesprongen en vlakbij, op de hoek van de Beethovenstraat en de Apollolaan een monument voor de gevallenen. Op 24 oktober 1944 zijn daar 29 willekeurige mannen neergeschoten, als represaille voor de geslaagde aanslag op een officier van de SD.

Op de brugleuning staat in mooie maar lastig leesbare letters een opschrift. TIMO SMEEHUYZENBRUG. Wie was hij, waarom is die brug naar hem vernoemd? Weer thuisgekomen heb ik hem meteen opgezocht. Timo Smeehuyzen was een soldaat eersteklas die op 15 juni 2007 in de buurt van Tarin Kowt, Afghanistan, is gesneuveld. Door de ontploffing van een autobom, waarbij ook vier kinderen zijn gedood. Er staan een paar foto’s van Timo bij, een vrolijk lachende jongen. Op één foto staat hij met een knap meisje, zijn verloofde denk ik. Deze brug is een monument voor verwoeste illusies. Er zou een klein koperen plaatje met biografische bijzonderheden bij moeten.

Om acht uur kijk ik altijd naar het televisienieuws. Een paar maanden geleden werden we iedere avond op de hoogte gesteld van de toestand op de plaats van de ramp met de MH17. Overblijfselen van de slachtoffers werden naar Nederland gebracht. Dan zag je een lange stoet rouwauto’s, op weg naar de Korporaal Vanoudheusdenkazerne in Hilversum waar de stoffelijke resten tijdelijk werden ondergebracht. Een droevig en plechtig schouwspel. Langs de weg stonden honderden mensen selfies te maken. Maar wie was korporaal Van Oudheusden, en waarom is er een kazerne naar hem genoemd?

Weer de Wikipedia erbij gehaald. Jan van Oudheusden heeft zich in de meidagen van 1940 zeer dapper gedragen. Hij was ziekenverzorger op het vliegveld Ypenburg (tussen Rotterdam en Den Haag) waar de Duitsers met parachutisten en Junkers JU52 transportvliegtuigen zijn geland. Dat heb ik kort daarna gezien, het staat niet in de Wikipedia. De korporaal raakte in de gevechten betrokken. ‘Met zeer veel zelfopoffering heeft hij ondanks het vijandelijk vuur zijn werk voortgezet.’ Toen werd hij mishandeld door een Duitser. Ook daardoor liet hij zich niet van zijn plicht afbrengen. Op 20 februari 1943 is hij gestorven. Postuum heeft hij de Militaire Willemsorde vierde klas gekregen. Op 10 april 1979 is door koningin Juliana de kazerne in Hilversum naar hem genoemd. De Wikipedia heeft ook een foto van hem. Daar kijkt een jongeman met een ernstig gezicht in de lens. Voor de oorlog.

Timo Smeehuyzen en Jan van Oudheusden zijn ongetwijfeld optimistisch een oorlog ingegaan; Timo vrijwillig en Jan werd erdoor overvallen. Hoogst waarschijnlijk hebben ze één opvatting gemeen gehad. Oorlogen zijn levensgevaarlijk maar sneuvelen? Dat doen de anderen. Dan, door toeval word je zelf door het noodlot getroffen. Maar de omstandigheden waaronder dit gebeurde waren relatief normaal geworden. Vandaar dat je betrekkelijk naamloos blijft. Dan wordt er een brug in een buitenwijk naar je genoemd. Of een vliegtuig stort neer en de resten van de slachtoffers worden naar een kazerne gebracht die jouw naam draagt. En dan schrijft iemand daar een stukje over. Zo raakt jaren later een onbekend aantal lezers op de hoogte van je verdiensten. Zo’n bekendheid is te danken aan een opeenstapeling van toevalligheden en daarin schuilt een diepe onrechtvaardigheid.