Schuldgevoel

Over elk onderwerp - hoe klein ook - is oneindig veel te vertellen. Lex Boon koos ooit voor de ananas, en neemt ons mee. Deze week: Thailand.

Ik had tien dagen vakantie en een plan: in mijn buurtsupermarkt zou ik een blikje ananas kopen, de producent achterhalen en afreizen naar het gebied waar ‘mijn’ ananas maandenlang had gegroeid. Ik had één vraag: moet je je schuldig voelen als je ananas koopt? Een vrucht die lang moet groeien, in landen waar arbeidsomstandigheden niet altijd even goed zijn. Vervolgens moet de ananas de halve wereld over en ligt het tóch voor een spotprijs in de supermarkt.

Op de gewone blikjes in de supermarkt stond niets over de herkomst. Op een fairtrade-blikje wel: inblikfabriek Samroiyod in Pranburi, in het zuiden van Thailand.

Een paar dagen later zat ik in het vliegtuig.

Ik had veel geluk. Bij Samroiyod werkte een aardige Duitse manager die me uitgebreid rondleidde. En in het café ontmoette ik een Engels meisje dat vloeiend Thais sprak en wilde helpen. Ze regelde afspraken met boeren en vakbondsleiders en tolkte. Toen ik op een avond verdwaalde op een smal en donker landweggetje – zonder kaart en met lege telefoon – werd ik geholpen door een stel ananasarbeiders. Een prachtige avond met veel bier en verhalen volgde. In Bangkok bleek een Nederlandse tussenhandelaar te werken.

Maar veel wijzer werd ik niet. Over arbeidsomstandigheden en milieugevolgen wilde niemand praten. Over geld wel. Iedereen in de keten klaagde over kleine marges en wees met een beschuldigende vinger naar de ander.

Werkte de markt nu goed of niet? Na tientallen gesprekken wist ik alleen dat de zaken ingewikkelder lagen dan ik had gedacht, en dat het naïef was geweest om te denken dat ik binnen een week de hele ananasketen bloot had kunnen leggen.

Aan deze reis – nu twee jaar geleden – moest ik denken toen ik deze week skypete met de Britse mensenrechtenactivist Andy Hall, die al jaren écht onderzoek doet naar de Thaise ananasindustrie. In verschillende publicaties heeft hij afgelopen jaar ananasverwerker Natural Fruits beschuldigd van onder meer kinderarbeid, lage lonen en lange werkdagen. Het bedrijf is fel in het verweer gekomen: Hall heeft rechtszaken en miljoenenclaims aan zijn broek gekregen.

Afgelopen week moest Hall voor het eerst voor de rechter verschijnen. Bang dat hij zal worden veroordeeld is hij niet. En hij is blij dat de rechtszaak zijn campagne voor maatschappelijk ondernemen momentum geeft. Bij Natural Fruits zijn volgens hem slechts „het topje van de ijsberg”.

Op mijn vraag of ik me schuldig moet voelen als ik goedkope ananas koop, heeft Hall – na jaren van onderzoek – ook geen eenduidig antwoord. „Dat komt vooral doordat er geen transparantie in de keten is.”

Het is voor consumenten bijna onmogelijk te achterhalen welk verhaal er achter hun ananas zit, zo ontdekte ik al op mijn Thailandreis. Maar dat betekende niet dat mijn zoektocht niets opleverde. Ik ging heen met één vraag en kwam terug met vele. En ik had een onontgonnen journalistieke niche ontdekt: de ananas.