Overal ter wereld worden wij betast

De snelle opmars van de vrouw leidt wereldwijd tot massaal seksueel geweld. Monique Samuel solliciteert naar de functie van VN-vrouwenvertegenwoordiger.

Kaïro, Egypte, augustus 2012. Foto AP

Miljoenen Iraakse, Syrische, maar ook Somalische, Congolese en Centraal-Afrikaanse vrouwen worden opgejaagd. Vrouwen worden uitgebuit in mijnen in Sub-Sahara-Afrika of de textielfabrieken van Bangladesh en geronseld voor de jihad, nikah en seksjihad in landen als Syrië en Irak. Gezichtloze slachtoffers zijn ze. Of naamloze helden?

In krap zes jaar heb ik zes continenten bezocht. Met een rugzak reisde ik door de grootste brandhaarden van de moderne tijd. Als een local bewoog ik mij door onontgonnen gebieden, in lokale busjes, wankele roeibootjes, treinen zonder deuren en ramen. Te voet, te paard, te ezel en te kameel zag ik hele werelddelen.

Maar of ik nu in de uitgestrekte vluchtelingenkampen van Noord-Irak stond, of de vochtige onafgebouwde hokken van vluchtelingen in Zuid-Libanon bezocht, de door aids getroffen provincie van Oeganda aandeed, of met tienermoeders in de sloppen van Santo Domingo werkte - overal kwam ik tot de conclusie dat vrouwen niet alleen de ruggengraat vormen van de samenleving, maar ook van de economie, het sociale leven, de religieuze instellingen, het huishouden en gezin, ja van alles eigenlijk, behalve de staat en de straat.

In de grote politieke organen en instanties is en blijven vrouwen anno 2014 enorm ondervertegenwoordigd. Vrijwel geen één land bereikt de al dan niet formele doelstelling van gelijke vertegenwoordiging en representatie. Landen in Noordwest-Europa scoren nota bene slechter dan veel niet-westerse staten. De mate van vrouwelijke zichtbaarheid in de media en de politiek loopt hier ver achter op die in Zuid-Amerika, Sub-Sahara Afrika en in sommige delen van Azië. Door oorlog en conflict en economische strijd hebben vrouwen in niet-westerse samenlevingen zelden tot nooit de luxe gehad om thuis te blijven. Noodgedwongen hebben zij taken op zich genomen waarvoor mannen hen lang ongeschikt achtten - en dat doen de mannen vaak nog steeds.

Op de straat regeert de man met zijn wapens, van vlees of van staal. Niet zelden werd ik slachtoffer van deze gefrustreerde jongens en mannen; aangerand op het Tahrirplein in Kaïro, belaagd in de nachtclubs van Kampala, betast, overal betast, tijdens het lopen, reizen, stil zitten op een bankje van Rome tot Marrakech, bespuwd en uitgescholden zo vaak ook, zelfs hier in Amsterdam. Wat ik als jonge gekleurde lesbische vrouw meemaakte, reizend in lokale kledij en zoveel mogelijk gebruikmakend van de lokale taal en gewoonten, was slechts exemplarisch voor wat zoveel vrouwen en jonge meisjes dagelijks moeten doorstaan.

Over de afgelopen twintig jaar signaleer ik een groeiende epidemie. Een seksuele epidemie. Met de razendsnelle publieke en ook politieke opkomst van de vrouw (vooral in niet-westerse samenlevingen) en de ongekende sociale emancipatie van anderen (vooral niet-westerse vrouwen in westerse landen) is er een nieuw maatschappelijk equilibrium aan het ontstaan. Nooit eerder waren vrouwen in het hoger onderwijs zo oververtegenwoordigd (met een ultiem record in Iran waar de verhouding man-vrouw nu zelfs voorbij één-drie is). Nooit eerder waren vrouwen in zoveel landen de belangrijkste kostwinnaar (zoals in Egypte waar in de laagste sociale klassen vrouwen in meer dan zestig procent van de gevallen de broodwinnaar zijn). Nooit eerder waren zoveel jonge meisjes verantwoordelijk voor de verzorging en het onderhoud van niet alleen hun ouders, broers en zussen, maar ook van de grotere familie als geheel.

Deze enorme sociale verschuiving brengt ongekende spanningen met zich mee. Verward en in veel gevallen ontmand grijpen jongens en mannen naar hun laatste wapens: fysiek en seksueel overwicht. Naar mijn mening zijn niet religie of ‘achtergebleven’ cultuur de verklaringen voor het massale seksuele geweld in Egypte of India, maar vormt de snelle opmars van de vrouw (en haar pogingen nu juist ook meester te worden van de staat en de straat) de echte verklaring voor de groepsverkrachtingen op het Tahrirplein, de gewelddadige gangrapes van jonge vrouwelijke studentes en arbeiders in India, de systematische aanvallen en verkrachtingen van lesbiennes in Zuid-Afrikaanse townships, het drogeren en de verkrachting (soms met dodelijk gevolg) van Amerikaanse studenten op Amerikaanse universiteiten, de sociale druk tot seks die jonge tienermeisjes in Groot-Brittannië ervaren, waardoor de meerderheid nu hun eerste seksuele ervaring onder dwang opdoet, het rijzende illegale prostitutiebezoek in China en zo verder. De lijst is lang.

Tegelijk neemt de verpreutsing toe. Ouders van allerlei kleur en achtergrond houden hun dochters angstvallig thuis. Het wordt veel meisjes onmogelijk gemaakt op kamers te gaan, hun eigen keuzes te maken en autonoom te regeren over hun eigen lichaam. Ze moeten noodgedwongen jong trouwen, of mogen dat juist niet met degene van wie ze echt houden. Hun seksualiteit wordt vanaf hun geboorte begrensd en geregeld, besneden, afgedekt, afgeschermd, onderdrukt.

De menselijke seksualiteit is verworden tot een publieke en daarmee ook politieke speelbal. Westerse landen maken van homorechten een politiek paradepaardje en delen stapels condooms uit zonder dat ze praten over het wat en hoe en onder welke dwang het meisje van de weinig trotse eigenaar datzelfde gratis condoom moet ontvangen. Zoals altijd wordt er gepraat over, maar niet met. Zo knalt het politieke geharrewar over iets wat zo kwetsbaar is als persoonlijke seksualiteit als een boemerang in het gezicht van de dappere jonge activisten. Zij riskeren dagelijks politieke repressie en sociale agressie om anderen te helpen die (om begrijpelijke redenen) niet zo ver zijn als zij.

Daarom solliciteer ik hierbij op de openstaande functie van VN vrouwenvertegenwoordiger. In die positie zou ik mij hard willen maken voor het thema van seksuele rechten. Dit betekent het recht op eigen seksuele keuzes, hoe, wat, waar, met wie en wanneer. Het recht op een ‘afwijkende’ seksuele geaardheid, ergo het recht van omarming van de eigen geaardheid, of dit nu homo, biseksueel, hetero of anders is. Het recht ook op een eigen genderoriëntatie en erkenning van meer dan de twee labels van man en vrouw. Het recht om te trouwen en de daad van geslachtsgemeenschap te behouden, of juist niet. Het recht op een ongeschonden lichaam, dus geen vrouwenbesnijdenis en andere vormen van genitale verminking. Het recht op autonomie en zelfbeschikking over het eigen lichaam en alle keuzes die daarmee gepaard gaan (of dit nu een tattoo of abortus betreft). Het recht om het huis uit te gaan en een eigen kamer of woning te mogen betrekken (zoals ook zoveel meisjes in Nederland proberen - en om dan niet te horen dat ze maar op twee manieren het huis uit mogen gaan: dood of getrouwd).

Het recht ten slotte, om veilig te kunnen gaan en staan waar je wilt, of je nu vrouw of man bent. Want ook het seksuele geweld tegen mannen neemt op veel plekken toe, en gaat gepaard met een nog grotere schaamte en vernedering dan voor veel vrouwen het geval is.

Het recht op seksuele vrijheid is niet verankerd in de VN Millenniumdoelen, maar is daar tegelijk diep in geworteld. De seksuele rechtenagenda die ik bepleit, heeft alles te maken met participatie, economische zelfstandigheid, onderwijs en ontwikkeling. Ze streeft de Millenniumdoelen voorbij, maar geeft deze ook nadere invulling en diepgang. Nu we in de heroriëntatie op die doelen zijn beland en nieuwe doelen worden geformuleerd, pleit ik ook voor een expliciet gender gerelateerd artikel.

Tot op dit moment zijn vrouwen als zodanig uit de Millenniumdoelen geweerd. Gezien echter de millennia oude strijd tussen de seksen, en de toenemende publieke zichtbaarheid van seksueel geweld, straatterreur en fysieke uitbuiting, wordt het tijd dat ook deze kwestie voor eens en altijd naam en gestalte krijgt. Niet alleen om vrouwen uit de spiraal van geweld en onderdrukking te bevrijden, maar ook voor al die mannen en jongens die in zoveel gevallen worden geacht op deze manier hun mannelijkheid te tonen.

Ik, een jonge stem, zou graag de stemmen vertolken van al die vrouwen wereldwijd die ik in de afgelopen jaren heb ontmoet en die mij hebben geïnspireerd te zijn wie ik nu ben. Zij leerden mij leven in vrijheid, zodat ik na jarenlange strijd en religieuze repressie kan zeggen: ik ben vrij en mijn seksualiteit is van mij.