‘Jack the Ripper was absoluut zeker een Poolse immigrant’

Dat beweerde amateurspeurder Russell Edwards in de pers wereldwijd

illustratie Robin Héman

De aanleiding

Amateurspeurder Russell Edwards heeft er twaalf jaar over gedaan, maar hij weet dan eindelijk wie Jack the Ripper is. De afgelopen eeuw zijn er honderden theorieën voorbijgekomen over de man die zeker vijf prostituees in het eind negentiende-eeuwse Londen zou hebben vermoord, maar Edwards zegt het enige harde bewijs in handen te hebben. Volgens de amateurdetective heeft Aaron Kosminski, een Poolse immigrant en een van de prominente verdachten van de Londense politie, de moorden op zijn geweten. Edwards beweert dat DNA-materiaal aantoont dat Jack the Ripper ‘definitief en absoluut zeker’ Kosminski is, schrijft hij in de Engelse krant The Daily Mail. Wereldwijd namen media zijn conclusies over.

Waar is het op gebaseerd?

Edwards zegt op een veiling een sjaal te hebben gekocht die waarschijnlijk is gevonden op de plaats waar een van de prostituees werd vermoord. Een politieman zou de met bloed doordrenkte sjaal mee naar huis hebben genomen. De sjaal zou jarenlang in de familie zijn gebleven.

De moleculair bioloog Jari Louhelainen bekeek de sjaal in opdracht van Edwards, en vond bloedsporen en sporen van sperma. Het DNA bleek overeen te komen met het DNA van de nazaten van het slachtoffer en de verdachte. Dat kon niet met het DNA-materiaal dat normaal gesproken voor dergelijke onderzoeken wordt gebruikt – dat was al vergaan. Daarom is gebruik gemaakt van mtDNA, waarvan meerdere kopieën in een cel voorkomen. De kans op overleving is daardoor groter, zeker omdat het materiaal robuuster is.

En, klopt het?

Wetenschappers hebben in Engelse media al hun twijfels geuit over de methode van het DNA-onderzoek van Louhelainen. Het onderzoek is niet gepubliceerd in een wetenschappelijk blad en daardoor moeilijk te controleren.

Er zijn dus vraagtekens bij het onderzoek te zetten, maar staan de stellige conclusies van Edwards nog als we de methodes van Louhelainen het voordeel van de twijfel geven? In tegenstelling tot het materiaal dat traditioneel in onderzoeken wordt gebruikt, is mtDNA niet uniek, vertelt Charles Berger van de Universiteit van Leiden, gespecialiseerd in forensisch bewijs. „Het wordt onveranderd doorgegeven van moeder op kind. Ik heb hetzelfde mtDNA-profiel als mijn moeder en mijn zus, die het weer doorgaf aan haar kinderen. Er zijn dus meerdere mensen met hetzelfde profiel.”

Het populairste mtDNA-profiel komt voor bij vier procent van de bevolking, anderen zijn zeldzamer. Zeker is dat de twee broers en de zus van Kosminski, met wie hij in Londen samenwoonde, hetzelfde mtDNA-profiel hebben. „Zolang we niet meer weten over het profiel zou het zelfs kunnen dat behalve zijn broers en zus ook 4 procent van de bevolking hetzelfde profiel heeft”, aldus Berger.

Daarnaast verspreidt mtDNA zich sneller dan het traditionele materiaal omdat er meerdere kopieën in elke cel van voorkomen, vertelt Maarten Blom, eigenaar van Phi Advies, dat strafrechtadvocaten advies geeft over forensisch bewijs. Juist met mtDNA moet je daarom extra goed opletten voor ‘vervuiling’. Omdat onduidelijk is waar de sjaal de afgelopen 125 jaar is gebleven, en die misschien wel door duizenden handen is gegaan, kan het mtDNA-spoor van iedereen zijn.

Bovendien is het DNA-materiaal van de andere vijf verdachten niet vergeleken met het DNA-profiel dat op de sjaal is gevonden. Blom: „Het is dus niet uitgesloten dat het materiaal ook matcht met het DNA van de andere vijf primaire verdachten.” En zelfs áls het spoor van Kosminski was, wil dat niet zeggen dat hij de dader was. „Als er een rechtszaak over zou komen, zou de verdediging kunnen aanvoeren dat hij de prostituee heeft bezocht en daarna zijn sjaal heeft laten liggen”, aldus Blom.

Conclusie

Kosminski zou Jack the Ripper kunnen zijn: hij was een van de prominente verdachten van de Londense politie. Maar het gaat veel te ver om de conclusie te trekken dat de Poolse immigrant ‘definitief en absoluut zeker’ Jack the Ripper was. De uitspraak is daarom beoordeeld als onwaar.