Goddelijk fossiel tornt aan visie op zoogdierevolutie

Redelijk complete skeletten van zoogdieren uit het Jura – de periode tussen 201 en 145 miljoen jaar geleden – zijn zeer schaars. In Nature staan deze week prompt drie nieuwe soorten, uit China, en elk 160 miljoen jaar oud. Ze werpen nieuw licht op de zoogdierevolutie.

Het dier hiernaast heet Shenshou lui – shen betekent ‘goddelijk’ en shou is ‘dier’. Verder zijn er de soorten Xianshou linglong en zijn verwant Xianshou songae. (Wetenschappelijke soortnamen zonder Griekse of Latijnse basis zijn in opkomst in fossielenland China.) De hoofdonderzoekers van deze studie werken aan het paleontologisch instituut van de Chinese Academie van Wetenschappen, en bij het American Museum of Natural History.

Shenshou lui is even groot en zwaar als een eekhoorn, met lange staart. De beide Xianshou’s zijn kleiner: het formaat van een mol.

Maar van moderne eekhoorns of mollen zijn Shenshou en Xianshou geen familie. Ze behoren tot een diverse diergroep, de haramiyiden, die al voor het einde van het Jura was uitgestorven. Tot eind jaren 90 waren er alleen losse tanden van bekend.

De vondst van completere fossielen geeft discussie, want haramiyiden zijn belangrijk voor de zoogdierevolutie. Als deze vroege groep tot de zoogdieren behoort, betekent dat dat de zoogdieren al vóór het Jura veelvormig werden: tegelijk met de dinosaurussen. Dus moeten de voorouders van de huidige zoogdieren – eierleggende vogelbekdieren, buideldieren en alle ‘gewone’ zoogdieren – toen al hebben bestaan.

De auteurs denken (onder andere vanwege de wervelkolom en de ribben van Shenshou en Xianshou) dat haramiyiden zoogdieren zijn. Maar een andere Chinese groep had vorig jaar in Nature, op basis van een ander fossiel, nog het tegenovergestelde beweerd.