Genadeloos als een krokodil in de Lange Rivier

De schatrijke Chinese oud-leraar Jack Ma (49), die komende week zijn succesvolle internetbedrijf Alibaba naar de beurs brengt, windt klanten even makkelijk om zijn vinger als de communistische machthebbers van China.

Internetondernemer Jack Ma lanceerde in 1999 in een flatje in Hanzhou zijn website Alibaba.com. Nu heeft hij in China de status die Bill Gates heeft in de VS. Foto Chad Ingraham

Zelfs in het land van de grote getallen is het Chinese internetbedrijf Alibaba in de oude keizersstad Hangzhou gigantisch. Van de omzet- en winstcijfers en het aantal gebruikers van de bijna 20 websites raakt de wereld van de haute finance in vervoering. Oprichter en bestuursvoorzitter Jack Ma, die volgende maand 50 wordt, is hun nieuwe held, hun nieuwe cashcow.

In eigen land is Jack Ma allang bekender en geliefder dan partijleider Xi Jinping, geldgoeroe Warren Buffet en ex-basketballer Yao Ming. Niemand durft meer, zoals een jaar of vijf geleden, de iel ogende, hyperenergieke Ma Yun (zijn Chinese naam) vanwege zijn wijd uitstaande oren te vergelijken met E.T., het buitenaardse figuurtje in een film van Steven Spielberg.

Ma, getrouwd, twee kinderen, heeft in China de status bereikt die Steve Jobs en Bill Gates in de VS hebben. Eerder dan wie ook voorvoelde – of gokte – hij dat het internet in opkomend, postmaoïstisch China enorme kansen bood.

Dat klinkt misschien te eenvoudig, maar in de jaren 90 van de vorige eeuw was China een digitale maagd, zelfs de telefoon deed het niet goed. Het land was nog aan het herstellen van de verwoestende Culturele Revolutie van Mao Zedong. Over het internet mocht niet eens geschreven worden, als zijnde een westerse uitvinding die in potentie de macht van de Communistische Partij van China (CPC) over de media en de economie kon ondermijnen.

De leraar Engels Ma kwam er in die jaren min of meer toevallig mee in aanraking. „Ik wist niets van techniek en we hadden geen geld, wij hadden alleen maar een idee, een overtuiging, we waren een beetje gek”, vertelt hij in een van de video’s die Alibaba verspreidt in de aanloop naar de emissie, aanstaande donderdag, van 320 miljoen aandelen op de beurs van New York. Ma’s Wall Street-debuut belooft records te breken als de ‘ticker’ met de beursnaam ‘Baba’ gaat lopen. Baba kan in het Chinees ook uitgesproken worden als tweemaal 8, in China een geluksgetal, of als ‘geld verdienen’.

Volgens persbureau Reuters zijn er al genoeg bestellingen binnen om het hele aandelenpakket binnen twee dagen weg te zetten. De meeste managers van de grote pensioen- en investeringsfondsen hoeven niet meer overtuigd te worden door Alibaba, dat geleid wordt door een zeer ervaren groep managers. De cijfers spreken bovendien voor zich. In het tweede kwartaal van dit jaar werd een nettowinst geboekt van 2 miljard dollar, een stijging van 46 procent. De jaarwinst zal uitkomen op 4 miljard dollar. Alibaba-sites zullen dit jaar 14,5 miljard transacties verwerken met een waarde van ruim 325 miljard dollar, zo blijkt uit documenten van het bedrijf en van iResearch in Beijing.

De beursgang is niet alleen een mijlpaal voor Jack Ma maar ook voor China. Ma heeft in het land met 1,4 miljard inwoners, van wie er in 2015 850 miljoen een internetaansluiting zullen hebben (nu 639 miljoen) voor een consumentenrevolutie gezorgd. Winkelen op de Alibaba-websites Taobao en TMALL is een lifestyle geworden. Behalve haaienvinnensoep, berengal en olifantenivoor, die de milieuactivist Ma niet meer wenst te verhandelen, is op de websites van Alibaba alles te koop en binnen enkele dagen thuis of op kantoor bezorgd. Internationale leveranties zijn sneller en goedkoper dan die van bestaande Amerikaanse en Europese diensten.

Voor Chinezen, investeerders en zakenpers is de internationale doorbraak van Jack Ma geen verrassing. Als sinds 2004 worden hij en zijn naaste medewerkers Joe Tsai en Simon Xie gezien als de meest beloftevolle ondernemers in China. Noem een internationale prijs voor de jongste, beste of meest succesvolle zakenman en Ma heeft hem gewonnen. Hij wordt al jaren nauwlettend gevolgd door de Wall Street Journal en de Financial Times.

Sinds 2004 trekt hij volle zalen op het World Economic Forum van Davos. Boeken en dvd’s met titels als ‘Wisdom of Jack Ma’ blijken het goed te doen, hoewel Ma geen baanbrekende denker is. „Het internet is als een glas bier, het smaakt het best als er bubbels inzitten” of „vandaag is het moeilijk, morgen wordt het nog moeilijker, maar overmorgen is alles beeldschoon” zijn typische Ma-teksten.

Ma zelf en zijn vrouw Zhang Yin zullen door de beursgang nog rijker worden dan ze al zijn, evenals een groep van 19 medewerkers van het eerste uur, onder wie de Taiwanees/Amerikaanse ondervoorzitter Joe Tsai. Ma int minstens 820 miljoen dollar, Tsai rond de 280 miljoen. Ook het Amerikaanse internetbedrijf Yahoo.com, investeerder van het eerste uur, verdient 8 miljard dollar aan de beursgang door 121 miljoen aandelen te verkopen.

Ma heeft aangekondigd zijn beurswinst volledig aan goede (milieu)doelen te schenken. Hij wil in charitatief opzicht de Bill Gates van China worden. Dat is een slimme geste in China waar de kloof tussen arm en rijk een steeds gevoeliger thema aan het worden is. „Al schenk ik 99 procent van mijn vermogen weg – en dat ben ik zeker van plan – dan hou ik nog meer over dan ik nodig heb”, zei hij onlangs en illustreerde daarmee zijn gevoel voor de verhoudingen en gevoeligheden in de Volksrepubliek.

Rode prinsen

Het knappe van Ma, zoon van toneelspelers, is niet dat hij rijk is geworden, maar dat hij de altijd argwanende top van de Communistische Partij van China ervan heeft kunnen overtuigen dat het internet en e-commerce geen bedreiging zijn voor hun machtspositie. Voor staatswinkels en -bedrijven natuurlijk wel, maar zolang hun eigen belangen niet worden geschaad is dat voor de dominante clans en families in de partij geen probleem.

Net zo behendig als hij en zijn teams op dit moment de grote pensioen- en investeringsfondsen weten te paaien om ‘Baba’ te kopen, heeft hij de in China onontbeerlijke relaties met de partijtop opgebouwd. Hij steunt op grote schaal de liefdadigheidsfondsen van de echtgenotes van invloedrijke functionarissen; hij doet zeer lucratieve zaken met banken en staatsbedrijven (Citibank, New Horizon Capital) die geleid worden door families van Wen Jiabao (oud-premier), Jiang Zemin (oud-president) en Deng Xiaoping (een van de grondleggers van de Volksrepubliek). En hij is zeer behulpzaam als de internetpolitie optreedt tegen criminele bendes en dissidenten op het internet.

Vrijwel zeker zal volgende week duidelijk worden dat zich onder de nieuwe aandeelhouders Chinese banken en fondsen bevinden die bestuurd worden door ‘rode prinsen’, zoals de kinderen van revolutionaire leiders worden genoemd. Minstens zo interessant in de nieuwe eigendomsverhoudingen is dat Jack Ma zelf met 9 procent van de aandelen de grootste individuele aandeelhouder blijft en dat Yahoo.com en de Japanse miljardair Masayoshi Son, eigenaar van telecomgigant SoftBank, grote pakketten aandelen behouden. Ma zelf zo’n 9 procent, het wegzakkende Yahoo 16,3 procent (24 miljard dollar) en Son zelfs 32,2 procent, ter waarde van 52 miljard dollar.

Masayoshi Son (57), die volgens de Wall Street Journal het Europese Vodafone wil kopen, is een van de stille krachten achter de opmars van Jack Ma. De politieke spanningen tussen China en Japan mogen steeds hoger oplopen, Son, de op een na rijkste man van Japan, en Ma hebben een hechte band ontwikkeld. „Son en Ma kennen elkaar al heel lang en zijn allebei een beetje gek. Son houdt van alles wat met China te maken heeft en Ma houdt van alles wat Japans is. Het klikte meteen tussen die twee”, vertelde een voormalige Alibaba-directeur onlangs tegen Yahoo.news.

Dankzij Sons investering van 20 miljoen dollar kon Ma Taobao.com oprichten, de grootste digitale bazaar ter wereld met 750 miljoen producten van particulieren en winkels. Sons polshorloge was het eerste ding dat via deze website werd verkocht. Het zijn belangrijke details, die in het huidige anti-Japanse klimaat door de Chinese media worden weggemoffeld want strijdig met het vijandsbeeld.

Gouden Gids

De andere hoofdrolspeler in de wordingsgeschiedenis van Alibaba is Jerry Wang, een van de oprichters van Yahoo.com, dat in 2005 een miljard dollar in Alibaba investeerde terwijl het bedrijf nog geen winst had gemaakt. American Born Chinese Wang leerde Ma tien jaar eerder kennen tijdens een reisje naar het land van zijn ouders. Ma was toen nog leraar Engels en reisgids voor Engelssprekende groepen, en probeerde een soort Gouden Gids te maken voor Chinese bedrijven en buitenlandse afnemers. Het was onder anderen Wang die Ma wees op de mogelijkheden van het internet, en die hem inwijdde in de ontluikende digitale wereld.

De nieuwe internetgelovige wist een groep vrienden te inspireren hun spaargeld te gebruiken om met hem een internetbedrijf op te richten, dat kleine en middelgrote Chinese bedrijven in verbinding ging brengen met buitenlandse klanten.

Een serveerster in een koffieshop in San Francisco had Ma het Arabische sprookje over Alibaba verteld, die met het magische wachtwoord ‘Sesam Open U’ de grot opende van de veertig rovers. Ma associeerde dit verhaal meteen met zichzelf, zijn dromen en China. De koude februarimiddag waarop hij met zijn vrienden in zijn kleine appartement in Hanzhou Alibaba.com lanceerde, behoort nu tot de bedrijfsfolklore. „De kwaliteit van de eerste verbinding via een telefoonmodem was verschrikkelijk slecht, het duurde drie uur om een halve pagina te versturen. We brachten de wachttijd door met kaarten, eten en tv-kijken”, vertelt Ma nog vaak tijdens lezingen waarbij hij behandeld wordt als een goeroe. Hij hield zijn vrienden voor dat „Chinese hersens net zo goed zijn als Amerikaanse hersens” en dat zij dus misschien allemaal gek waren, maar zeker zouden slagen.

Zijn succes heeft hij te danken, vertelt hij ruimhartig, aan een samenloop van gunstige politieke en technologische omstandigheden, en aan investeerders als Son en Wang. Na het vertrek van Wang uit de Yahootop zouden de verhoudingen overigens snel verzuren; Ma duldt geen mee besturende investeerders die hem en zijn team onder druk kunnen zetten. Door een speciale juridische constructie via de Kaaimaneilanden zullen ook de nieuwe kopers van Alibaba-aandelen weinig te zeggen krijgen. Maar zolang Alibaba extreem winstgevend blijft, lijken zij ook niet naar echte zeggenschap te talen.

Ook met concurrenten heeft Jack Wa geen geduld. Met door Son en Yahoo.com gevulde oorlogskassen walste hij vanaf 2005 over alle concurrenten heen. eBay en Yahoo.com werden door hem uit China verjaagd. Het leverde hem de reputatie op net zo gevaarlijk en genadeloos te zijn als ‘een krokodil in de Lange Rivier’.

Vanaf eind deze week beschikt Alibaba opnieuw over een kolossale oorlogskas (mogelijk meer dan 21 miljard dollar). Amazon.com raakt nerveus, eBay ook. Het strijdtoneel in de internethandel zal zich, zo wordt verwacht, verplaatsen van pc en laptop naar de smartphone, die door 500 miljoen Chinezen wordt gebruikt. 87,2 procent van alle handel in China verloopt via Alibaba-apps. Kopen en betalen met je mobiele telefoon is de nieuwe trend, die Ma wil uitbreiden naar Afrika, Latijns-Amerika, de VS en ook Europa.

Zeer wel mogelijk dat Marktplaats ook in zijn handen komt, zijn ambities reiken ver. Of zoals hij zelf zegt in een promotievideo, waarin hij over Alibaba even zorgzaam praat als over zijn in Californië studerende dochter: „Wij hebben miljoenen kleine bedrijven en consumenten, de kleine man voorop, geholpen aan een schitterende toekomst en wij hopen dat wereldwijd nog ten minste 102 jaar te doen.”