Geldkraan naar Rusland is nu vrijwel dicht

The full moon is seen rising in the sky above the domes of the Smolny Cathedral in St. Petersburg, Russia, Monday, Sept. 8, 2014. Monday night's full moon, also known as a Harvest Moon, will be the third and final "supermoon" of 2014. The phenomenon, which scientists call a "perigee moon," occurs when the moon is near the horizon and appears larger and brighter than other full moons. One of St. Petersburg landmarks, the Smolny convent's main church was built between 1748 and 1764 by Italian architect Francesco Bartolomeo Rastrelli. (AP Photo/Dmitry Lovetsky) Foto AP

Zullen de nieuwe Europese sancties Rusland de genadeslag toebrengen? Het Kremlin blijft voorlopig stoïcijns, maar het valt niet te ontkennen dat de economische kosten zo langzamerhand wel heel hoog worden voor Poetin. Met de nieuwe sancties worden de duimschroeven nog een flink stuk verder aangedraaid.

Onder het vorige sanctiepakket werd het Europese investeerders verboden om nog langer aandelen en obligaties van enkele van de belangrijkste Russische banken te kopen. Dat zette een rem op de Russische economie, die toch al kwakkelde. Russische banken leenden het geld dat ze daarmee ophalen weer uit aan lokale bedrijven en fungeerden daarmee in essentie als smeerolie van de economie.

Wat is er nu besloten?

Nu wordt het investeerders in Europa ook verboden om nog langer gewone leningen te verstrekken aan Russische banken – en aan een aantal belangrijke energie- en defensiebedrijven. Voor Russische banken was dat een belangrijke uitwijkmogelijkheid. Sterker, ze trokken via die markt voor gewone leningen meer geld aan dan via de Europese kapitaalmarkten.

Met het afknijpen van die gewone leningen, vaak verzorgd door banken die weer geld inzamelen bij verschillende grote investeerders zoals pensioenfondsen (syndicated loans in jargon), komen op papier alle geldstromen vanuit het Westen naar Russische banken stil te liggen. De VS en Japan hadden eerder al soortgelijke sancties ingesteld. Op papier, want er worden altijd wel weer creatieve omwegen bedacht. Om die reden heeft de EU trouwens ook een verbod ingesteld op het omzeilen van de sancties. Hoe symbolisch dat wellicht ook is, want datomzeilen gebeurt doorgaans op tamelijk lastig te detecteren manieren.

1. De Russische overheid

Russische banken moeten nu hun toevlucht zoeken tot de Russische Staat of de centrale bank. Beide hebben eerder toegezegd dat zij de banken waar mogelijk te hulp zullen schieten. Maar hun mogelijkheden zijn niet onbeperkt. De financiële reserves van de overheid zijn omvangrijk – ze behoren met bijna 500 miljard dollar zelfs tot de vijfde grootste ter wereld – maar ze kunnen niet te veel en zeker niet te snel slinken. Dat zou kunnen leiden tot paniek in binnen en buitenland. Met nog meer kapitaalvlucht tot gevolg, die vervolgens gestremd moet worden. Op eenzelfde manier verdampte gedurende de eerste zes maanden van de kredietcrisis ruim 200 miljard dollar in het fonds.

Waar kunnen Russische banken nu nog terecht voor geld?

2. De Centrale Bank

Ook de centrale bank kan niet oneindig en zonder consequenties redding brengen. Haar reserves zijn eveneens gelimiteerd en als de centrale bank geld gaat bijdrukken, leidt dat tot inflatie. Die is al hoog in Rusland (7,6 procent in Augustus) en de meeste Russen hebben angstige herinneringen aan al te hoge inflatieniveaus.

3. Landen die geen sancties hebben ingesteld

Russische banken proberen ook in landen die geen sancties hebben ingesteld naarstig geld los te krijgen. Met name in Aziatische staten, zoals China en Singapore. Maar ook dat gaat moeizaam. De rente die Russische banken moeten betalen op obligaties die zij daar uitzetten (zogeheten dim sum-obligaties) is de afgelopen weken scherp gestegen. Van grofweg 4 tot 6 procent. Dat is een teken dat investeerders in die landen zulke leningen niet al te aantrekkelijk vinden.

“De nieuwe sancties zullen de Russische economie aanzienlijk verder afremmen”, concludeert Valerijus Ostrovskis , een jurist van het advocatenkantoor DLA Piper dat internationale bedrijven bijstaat met advies over hoe om te gaan met de sancties. Volgens hem moeten Russische banken de komende maanden een schuld van ruim 100 miljard euro herfinancieren.

“Dat is mogelijk, gelet op de staatsteun en niet-westerse alternatieven. Maar het wordt wel een hele dure exercitie. Voor de banken én Rusland.”

Een teken aan de wand was dat het Russische oliebedrijf Rosneft vorige maand bij de regering moest aankloppen voor een lening van ruim 42 miljard dollar. Directeur Igor Setsjin, een vertrouweling van Poetin, deed dat omdat hij bij de banken niet meer terecht kon voor geld, zo bleek uit een uitlekte brief van premier Medvedev die de Russische zakenkrant Vedomosti twee weken geleden publiceerde.

Lichtpuntje: gewone bedrijven ontspringen de dans

Voor Russische bedrijven is er één lichtpuntje. Het verbod op het verstrekken van gewone leningen betreft vooralsnog alleen banken en een beperkt aantal bedrijven waar de staat meerderheidsaandeelhouder is (dat zijn er veel in het postcommunistische Rusland). Zijzelf kunnen dus wél nog gewoon geld lenen bij Europese banken. Dat had anders kunnen zijn. In een conceptversie van het sanctiepakket dat eerder uitlekte, stond nog dat alle Russische bedrijven waar de staat meerderheidsaandeelhouder is niet meer mochten lenen in Europa.

Ook sommige Europese banken zijn daar blij mee. Met name Oostenrijkse banken zitten fors in dat soort rechtstreekse leningen aan Russische bedrijven. Maar ook Nederlandse. Persbureau Reuters onthulde twee weken geleden dat ING en Deutsche bank samen een syndicated loan ter waarde van 425 miljoen dollar hadden opgezet voor het Russische staalbedrijf Evraz. Tegelijkertijd: dat blijven maar kleine bedragen vergeleken met wat via de banken werd uitgezet. Voor Rusland wordt het dus steeds zwaarder, ongeacht wat Moskou beweert.