Eerste hulp bij echtscheiding

In de Amsterdamse nieuwbouwwijk IJburg staan twee opvanghuizen voor pas gescheiden ouders. Er is een wachtlijst en gemeenten in heel Nederland tonen belangstelling voor het – kerkelijke – initiatief.

Bart Rozemeijer in de keuken van het opvanghuis voor gescheiden ouders waar hij verblijft. Zijn twee kinderen wonen er ook, de helft van de week. Foto Olivier Middendorp

Wil je wat drinken?”, vraagt Bart Rozemeijer (44). Hij wijst naar de bovenste plank in een propvolle ijskast waar twee blikjes alcoholvrij bier en drie pakken bananen-yoghurtdrink staan. „De rest is niet van mij”, verontschuldigt hij zich. „Behalve de siroop, maar die is voor de kinderen.”

De gedeelde koelkast vindt Rozemeijer, muziekleraar op een vmbo en muzikant, misschien wel de moeilijkste verandering in zijn woonsituatie. „Het voelt een beetje alsof ik weer student ben.” Sinds bijna twee maanden woont hij met twee andere pas gescheiden mannen in een herenhuis, ongeveer zoals in de populaire tv-serie Divorce. Ze delen de woonkamer, de tuin, de keuken en twee van hen ook de badkamer. Rozemeijer heeft een badkamer voor zichzelf.

Het onderkomen in dit zogenoemde Parentshouse, een opvanghuis voor gescheiden ouders in de Amsterdamse nieuwbouwwijk IJburg, is tijdelijk. Rozemeijer mag er maximaal een jaar wonen – dan moet hij iets anders hebben gevonden en krijgt een nieuwe gescheiden ouder zijn plek. Het Parentshouse, met een huur van 615 euro per maand inclusief, blijkt zeer aantrekkelijk – ondanks het verplichte samenwonen. „Er staan, af en aan, twintig mensen op de wachtlijst”, vertelt initiatiefnemer Rob Visser, dominee op IJburg.

Door de grote vraag zijn er inmiddels twee opvanghuizen op IJburg. Rozemeijer woont op de nieuwste locatie, die afgelopen zomer werd geopend. Het eerste opvanghuis opende een jaar geleden en staat verderop in de straat. Daar wonen nu drie vrouwen. „Dat is toeval hoor. We doen niet aan vrouwen- of mannenhuizen”, zegt Visser. Er zijn plannen voor meer opvanghuizen elders in de stad. Sterker nog: diverse gemeenten door heel Nederland bellen Visser voor advies, omdat zij ook een Parentshouse willen beginnen.

De Binnenwaai

Vinexwijk IJburg, die ongeveer 20.000 bewoners heeft, is ideaal voor gezinnen. Er staan veel grote, rechthoekige eengezinswoningen, de stoepen zijn breed, de veldjes groen. Er is zelfs een strand. De prijzen van de woningen zijn er ook naar – een huis als het Parentshouse kost al gauw vijf ton. Huurwoningen gaan weg vanaf 1.200 euro in de maand, exclusief. Voor wie alleen komt te staan, is het dus lastig om op IJburg te blijven wonen.

Veel gezinnen betekent ook: veel echtscheidingen. En eenderde van de gescheiden ouders in Nederland voedt de kinderen samen op, omdat ze dat graag willen, maar ook omdat de rechter vaak co-ouderschap toewijst. Een mooi voornemen, maar in de praktijk niet altijd even makkelijk te realiseren.

Verdrietige verhalen van gescheiden ouders die noodgedwongen met hun boeltje door de stad zwierven of in een gespannen situatie bij elkaar bleven wonen, bereikten dominee Rob Visser, predikant in De Binnenwaai, de enige kerk op IJburg. „Het greep me aan. Mensen hadden dit niet bedacht toen ze gingen trouwen of samenwonen. Ik vind dat de kerk er ook voor deze mensen moet zijn, of ze nou gelovig zijn of niet.”

Niet iedereen was blij met het Parentshouse. De buren van het beoogde pand vreesden dat de waarde van hun eigen huis zou dalen en waren bang voor overlast. Ze stapten naar woningcorporatie De Key die de woning ter beschikking had gesteld. Die besloot uiteindelijk een ander pand te gebruiken, een straat verderop.

Werkelijk onbegrijpelijk, vindt dominee Rob Visser het gedrag van de buurtbewoners. „Waarom zou je zo’n onschuldig initiatief tegenhouden? Typisch not in my backyard- gedrag.” Ook burgemeester Eberhard van der Laan maakte zich boos over de buurtbewoners, schreef hij begin dit jaar in zijn wekelijkse column in gratis dagblad Metro: „Wanneer stadgenoten tegenspoed ervaren, praat je hun geen minderwaardigheidsgevoel aan. Hulp is dan geboden.” Van der Laan ging naar IJburg om zelf een kijkje te nemen en om de eerste locatie van het Parentshouse officieel te openen.

„Het Parentshouse is, helaas, een succes”, zegt dominee Visser. „Ik had natuurlijk liever gehad dat het niet nodig was, maar dat is niet de realiteit. Er wordt veel gescheiden. En dan is het mooi dat het ons lukt steeds meer mensen te helpen.” De eerste drie bewoners van de eerste locatie hebben inmiddels allemaal een nieuwe woning gevonden.

Huurachterstand

Het was Rozemeijers ex-vriendin die een jaar geleden in de krant las over het Parentshouse. Het was ook haar idee om de dominee aan te schrijven. „We hadden al besproken dat het beter zou zijn dat ik ergens anders zou gaan wonen. Maar dat zat er financieel niet in. En ik wilde bij de kinderen in de buurt blijven”, vertelt Rozemeijer. Zijn nieuwe woning is niets minder dan zijn „redding”. „Ik heb meer rust. Geen spanningen of ruzies meer. Mijn ex-vriendin en ik gaan nu veel beter met elkaar om.” En het belangrijkste: hij woont op een steenworp afstand van zijn zoontje (7) en dochtertje (2). „We wonen zelfs in dezelfde straat”, vertelt hij opgetogen.

Vandaag zijn de kinderen bij hem – dat zijn ze ongeveer de helft van de week. Ze slapen dan met z’n drietjes in Rozemeijers tweepersoonsbed. „Het kan even niet anders. Mijn slaapkamer is woonruimte, speelruimte en slaapkamer in één”, zegt hij terwijl hij een rondleiding geeft. Hij slalomt tussen de kinderen, legostenen, knuffels, poppen en meubelstukken door.

Rozemeijer denkt dat het hem wel zal lukken in een jaar een nieuw huis te vinden. Maar dan moet hij wel eerst meer verdienen. Hij werkt nu twee dagen per week als leraar, de rest houdt hij vrij voor zijn kinderen en zijn gipsyjazzband. Daarmee komt hij nu precies rond. „Ik wil vier dagen in de week lesgeven, dat levert meer op. De muziek moet voorlopig maar op een laag pitje”, zegt hij.

Eén Parentshousebewoner heeft nu al een huurachterstand. „Dat is vervelend voor hem, maar ook voor ons”, zegt dominee Visser. De Protestantse Kerk Amsterdam, die officieel hospita van de verhuurders is, had al moeite het geld bij elkaar te krijgen dat nodig was voor de borg en de inrichting van de huizen. Achterstallige huur kan de kerk niet gebruiken.

De kerk wordt bijgestaan door juridisch adviseurs van een groot advocatenkantoor op de Amsterdamse Zuidas. Die raadden bijvoorbeeld aan de kamers in het Parentshouse niet langer dan een jaar onder te verhuren. Na een jaar treedt er wettelijke huurbescherming op en dan kunnen de ouders, zeker als er ook kinderen wonen, er moeilijk uitgezet worden. „Terwijl het uitgangspunt is dat we zoveel mogelijk mensen helpen”, zegt de dominee.

Aardappelkroketjes

Het is bijna etenstijd. Bart Rozemeijer en zijn huisgenoten eten nooit samen. „Zij houden van ander eten dan ik”, zegt hij. De leraar pakt een verse paprika, een courgette en feta uit de koelkast en plukt wat blaadjes van een basilicumplantje. Zijn Bosnische huisgenoot Demal Krso (49) komt net binnen met zijn 13-jarige zoon, hij laat zien wat er bij hen op het menu staat: aardappelkroketten en shoarma uit de diepvries.

Zijn de kinderen aan het nieuwe huis gewend? „Ze voelden zich meteen thuis”, zegt Rozemijer. „Kinderen passen zich makkelijk aan.” Toch gaat zijn zoontje naar een kinderpsycholoog, of zoals hij het zelf noemt: „Een speelmevrouw.” „Dat doen we preventief, want de scheiding en alle heftige ruzies die daaraan vooraf gingen, kunnen wel eens een grote impact op de kinderen hebben.” Op dit moment is daar niets van te merken. De kinderen rennen vrolijk rondjes door de kamer.

„Maar wij kunnen ook goed met elkaar overweg hoor”, zegt Rozemeijer van achter het fornuis over zijn huisgenoten. „We praten vaak hier op de bank.” Hij wijst naar het rode meubel dat de kerk voor hen heeft gekocht in de kringloopwinkel. „Demal heeft veel over zijn achtergrond verteld. Hij heeft zo veel meegemaakt in de oorlog. Ongelofelijk.” De leraar vraagt zich hardop af waar de derde huisgenoot eigenlijk is. „Die heeft een vriendin. Daarom is hij er bijna nooit,” antwoordt Krso, grappend: „Net een nieuw huis, meteen een nieuwe vriendin.”