Een boer maakt niet gelukkig

Miljoenen kijken weer naar een nieuw seizoen van Boer zoekt vrouw. Esma Linnemann verklaart waarom de zoekende boerinnen in dit programma zo moeilijk een man vinden. De man als levensbestemming is passé.

illustratie Veronique de Jong

Afgelopen zondag trapte Yvon Jaspers een nieuw seizoen af van Boer zoekt vrouw. Voor de elfde keer reed de goedlachse presentatrice het land door om single boeren voor te stellen aan een miljoenenpubliek. Het is nu aan de kijkers, vooral vrouwen, in de pen te klimmen en een brief te schrijven.

Boer zoekt vrouw is een ongekende hit op de Nederlandse televisie. We raken maar niet uitgekeken op de partnerselectie van stugge, verlegen of onhandige boeren.

Het datingprogramma scoort niet alleen hoge kijkcijfers, maar ook duurzame relaties. Er zijn inmiddels al meer dan 25 BZV-baby’s geboren. De meerderheid van de boeren slaagt erin via het programma een vrouw te vinden.

Hij zei niets, deed niets

Sinds het derde seizoen doen ook boerinnen mee. Agnes, Annemarie, Henrieke en Aletta zochten voor het oog van de camera een man om verliefd op te worden. Uiteindelijk slaagde alleen Agnes erin een relatie op te bouwen na de uitzending, maar die relatie hield niet stand. Daarna ging het bergafwaarts met de boerinnen. Boer zoekt vrouw-fans zullen nooit vergeten hoe vertwijfeld Henrieke in Eurodisney met ‘haar’ Bert in een vliegende theekop voor zich uitstaarde. De boer met de minuscule krullen zei niets, deed niets. Hij had eerder al aangegeven dat hij zich niet zo op zijn gemak voelde bij de ‘setting’.

Gebrek aan seksuele spanning

In het vorige seizoen waren de moeizame gesprekken – steeds weer over geiten – en het gebrek aan seksuele spanning op Aletta’s boerderij in Bonaire frustrerend om aan te zien. Bij de geitenhoedster kwam het niet eens tot een keuze: zij stuurde alle mannen weg omdat ze zich op haar eigen erf maar niet kon laten betoveren. Hoe kan het dat deelname aan dit datingprogramma zo succesvol is voor mannen, maar vaak zo rampzalig afloopt voor vrouwen? Welke maatschappelijke factoren bepalen dit selectieproces?

„De vrouw die hier komt wonen, wat voor leven krijgt zij?”, vroeg Yvon afgelopen zondag aan kandidaat Theo. De melkveeboer uit Noord-Holland dacht hardop na. „Wat voor leven?” Een mooie boerderij, en ik hoop een leuke man, ik ga daar heel erg mijn best voor doen. En dan moet zij ook proberen haar eigen dingen hier te creëren.” Een vrouw die bij Theo komt wonen, stapt in een werkelijkheid die al volledig is geschapen door de man in de overall. En dat is precies de reden waarom zoveel vrouwen in de pen klimmen.

De vrouwen die de afgelopen seizoenen met rolkoffertje of weekendtassen het erf op kwamen, hadden vaak geen heldere ambities. Ze zochten een man om hun dromen te verwezenlijken. Vorig seizoen waren vrouwen zelfs bereid Nederland vaarwel te zeggen, en in Tanzania samen te wonen met boer Wim. Alleen kandidaat Karin twijfelde of ze haar winkeltje in IJmuiden wel wilde opgeven voor de boer. Lang hoefde ze niet na te denken, Wim stuurde haar weg.

Mannen met hun melkmachines

De uitgangspositie van mannen en vrouwen in Boer zoekt vrouw is fundamenteel anders: mannen hebben hun plek in de wereld al gevonden, ze beheersen die wereld met hun melkmachines en hun tractoren. Het enige wat nu ontbreekt, is de liefde. De mannen maken hun keuze vaak op praktische gronden. Gaat die vrouw wel aarden op hun boerderij, wil zij wel hetzelfde als hij?

Door die pragmatische insteek vallen soms de meest sprankelende kandidaten af. Denk aan de motorrijdende Leonie, die vorig seizoen het veld moest ruimen omdat boer Jos voor de perfect Frans sprekende Saskia koos. De vrouwen die meedoen, zetten veel hoger in: ze hopen dat de liefde hun leven richting zal geven, betekenis. Zij kijken niet naar zichzelf, maar naar hem.

Romantische komedies

Het idee van een man als levensbestemming zit niet alleen in het hoofd van vrouwen die meedoen aan Boer zoekt vrouw. Het is een wijdverbreid romantisch ideaal, dat wordt bezongen in liefdesliedjes, beschreven in boeken en verbeeld in de romantische komedies die vrouwenzenders RTL 8 en Net5 onafgebroken uitzenden. Zelfs in moderne, stoere vrouwenseries als Sex and the City en Girls speelt het romantisch ideaal van een sterke man (Mr. Big, Adam) de hoofdrol. Intussen heeft die zoektocht naar een man om je leven vorm te geven een ontwrichtende uitwerking op de relatiemarkt. Vrouwen zijn steeds hoger opgeleid en zelfstandiger. Mannen moeten aan hogere eisen voldoen om die transformerende uitwerking op een vrouwenleven te hebben. En zo vermoed ik dat de boerinnen in Boer zoekt vrouw ook met hun leidende positie worstelden. Ze wilden liever geleid worden.

Ik ben zelf niet vrij van dit verlangen. Ik zocht als twintiger een man om mijn leven kleur te geven. Toen ik een Amerikaanse gitarist ontmoette, leek mijn droom compleet. Hij nam me mee naar New York, naar alle nachtclubs in Europa. Hij gaf betekenis aan mijn bestaan, hij schreef liedjes over mij. Maar toen ik voor hem alles achterliet om in een B-wijk in Brooklyn te wonen, leerde ik dat je je dromen niet kunt verwezenlijken via een man. Het maakt je kwetsbaar. Je kunt elk moment de liefde verliezen, en dan loop je met je rolkoffer zo je droom uit.

Begin zélf een boerderij

In Boer zoekt vrouw vertellen brievenschrijfsters vaak dat ze dromen van een leven op een boerderij. Waarom beginnen deze vrouwen niet zelf een agrarisch bedrijf? En dan vanuit die positie op zoek gaan naar een man die in dat leven past. Dat doen succesvolle mannen al eeuwen. In de nieuwste biografie over Bob Dylan, Another Side of Bob Dylan, blijkt dat de zanger zijn grote liefde, Joan Baez liet varen en koos voor model Sara Lownds, omdat zij beter naar hem luisterde. Of Johan Cruyff, die ooit in een interview zei: ‘Als ik thuis ben, wil ik dat Danny ook thuis is. Want als ik thuiskom en het huis is leeg, dat is dat goed waardeloos. Dan hoef je niet getrouwd te zijn ook.’

Vrouwen zouden ook praktischer moeten kijken naar een relatie. Die moet aansluiten op een leven dat er al is. Dat zal nog niet zo makkelijk gaan, want zowel mannen als vrouwen zijn erg gehecht aan de oude rolpatronen, waarin de man de leiding heeft, en de vrouw zich voegt. Ik vermoed dat het daarom ook mis ging met de boerinnen in Boer zoekt vrouw: niemand wist zich een houding te geven in een omgeving die werd bestierd door een vrouw. Het aloude liefdesideaal stond Aletta, Annemarie, Henrieke en Agnes in de weg.

In het komende seizoen gaat boerin Bertie uit Zeeland gaat het weer proberen. Maar zij zoekt een vrouw, waarschijnlijk een bewuste keuze van de redactie. Ik ben benieuwd of Bertie wel kan ontspannen in haar leidende rol, en haar seksualiteit vanuit die positie durft uit te spelen. Ik hoop dat zij uiteindelijk kiest voor een vrouw die het beste past bij haar bestaan. Dat zou niet alleen spannende televisie opleveren, maar ook een blauwdruk kunnen vormen voor de romantische liefde in de 21ste eeuw, een tijd waarin vrouwen zelf hun leven vormgeven. En misschien dat dan volgende keer een heteroboerin kan slagen.