De geldkraan naar Rusland is nu bijna helemaal dicht

Europese investeerders mogen geen leningen meer geven aan Russische banken en een aantal strategische bedrijven. Rusland kan dit niet makkelijk opvangen.

Zullen de nieuwe Europese sancties Rusland de genadeslag toebrengen? Het Kremlin blijft voorlopig stoïcijns, maar de economische kosten worden zo langzamerhand wel heel hoog voor Poetin. Met de nieuwe sancties worden de duimschroeven nog een flink stuk verder aangedraaid.

De eerdere sancties verboden Europese investeerders om nog langer aandelen en obligaties van enkele van de belangrijkste Russische banken te kopen. Dat zette een rem op de toch al kwakkelende Russische economie. Russische banken leenden het geld dat ze daarmee ophalen weer uit aan lokale bedrijven en fungeerden daarmee in essentie als smeerolie van de economie. Nu wordt het investeerders in Europa ook verboden om nog langer gewone leningen te verstrekken aan Russische banken en aan een aantal belangrijke energie- en defensiebedrijven. Voor Russische banken waren gewone leningen een belangrijke uitwijkmogelijkheid. Sterker, ze trokken via die markt meer geld aan dan via de Europese kapitaalmarkten.

Met de blokkade van gewone leningen, vaak verzorgd door banken die weer geld inzamelen bij verschillende grote investeerders als pensioenfondsen, komen op papier alle geldstromen vanuit het Westen naar Russische banken stil te liggen – de VS en Japan hadden eerder al soortgelijke sancties ingesteld. Maar er worden altijd wel weer creatieve omwegen bedacht. Om die reden heeft de EU ook een verbod ingesteld op het omzeilen van de sancties, wellicht nogal symbolisch, want omzeilen gebeurt doorgaans op lastig te detecteren manieren.

Russische banken moeten nu hun toevlucht zoeken tot de Russische Staat of de centrale bank. Beide hebben eerder toegezegd dat zij de banken waar mogelijk te hulp zullen schieten. Maar hun mogelijkheden zijn niet onbeperkt. De financiële reserves van de overheid zijn omvangrijk, ze behoren met bijna 500 miljard dollar zelfs tot de vijf grootste ter wereld, maar ze kunnen niet te veel en zeker niet te snel slinken. Dat zou kunnen leiden tot paniek in binnen- en buitenland. Met nog meer kapitaalvlucht tot gevolg, die vervolgens gestremd moet worden. Op eenzelfde manier verdampte gedurende de eerste zes maanden van de kredietcrisis ruim 200 miljard dollar in het fonds.

Ook de centrale bank kan niet oneindig en zonder consequenties redding brengen. Haar reserves zijn eveneens gelimiteerd en als zij geld bijdrukt, leidt dat tot inflatie. Die is al hoog in Rusland (7,6 procent in augustus) en de meeste Russen hebben angstige herinneringen aan al te hoge inflatieniveaus.

Russische banken proberen ook in landen die geen sancties hebben ingesteld naarstig geld los te krijgen. Met name in Aziatische staten, zoals China en Singapore. Maar ook dat gaat moeizaam. De rente die Russische banken moeten betalen op obligaties die zij daar uitzetten (zogeheten dim sum-obligaties) is de afgelopen weken scherp gestegen, van grofweg 4 tot 6 procent. Dat is een teken dat investeerders in die landen zulke leningen niet al te aantrekkelijk vinden.

„De nieuwe sancties zullen de Russische economie aanzienlijk verder afremmen”, concludeert Valerijus Ostrovskis , een jurist van het advocatenkantoor DLA Piper dat internationale bedrijven bijstaat met advies over de sancties. Volgens hem moeten Russische banken de komende maanden een schuld van ruim 100 miljard euro herfinancieren. „Dat is mogelijk, gelet op de staatssteun en niet-westerse alternatieven. Maar het wordt wel een hele dure exercitie. Voor de banken én Rusland.”

Een teken aan de wand was dat het Russische oliebedrijf Rosneft vorige maand bij de regering moest aankloppen voor een lening van ruim 42 miljard dollar. Directeur Igor Setsjin, een vertrouweling van Poetin, deed dat omdat hij bij de banken niet meer terechtkon voor geld, bleek uit een uitlekte brief van premier Medvedev die de Russische zakenkrant Vedomosti twee weken geleden publiceerde.

Voor Russische bedrijven is er één lichtpuntje. Het verbod op het verstrekken van gewone leningen betreft vooralsnog alleen banken en een beperkt aantal bedrijven waarvan de staat meerderheidsaandeelhouder is (dat zijn er veel in het postcommunistische Rusland). Zij kunnen dus wél nog gewoon geld lenen bij Europese banken.

Dat had anders kunnen zijn. In een conceptversie van het sanctiepakket dat eerder uitlekte, stond nog dat alle Russische bedrijven waar de staat meerderheidsaandeelhouder is niet meer mochten lenen in Europa.

Ook sommige Europese banken zijn daar blij mee. Met name Oostenrijkse banken zitten fors in rechtstreekse leningen aan Russische bedrijven. Maar ook Nederlandse. Het Russische staalbedrijf Evraz maakte twee weken geleden bekend dat het een syndicated loan van 425 miljoen dollar had opgehaald, met hulp van onder meer ING en Deutsche Bank. Tegelijkertijd: dat zijn maar kleine bedragen vergeleken met wat via de banken werd uitgezet. Voor Rusland wordt het dus steeds zwaarder, ongeacht wat Moskou beweert.